Virus hepatiti hepatotrop virusların törətdiyi qaraciyər iltihabıdır. A, B, C, D və E hepatit virusları yoluxma yolu, xronikləşmə riski və müalicə yanaşmasına görə fərqlənir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Sarılıq
Xəstəlik haqqında
Virus hepatitləri qaraciyərin infeksion-iltihabi xəstəlikləri qrupudur, onların törədiciləri kimi hepatit virusları – A, B, C, D, E çıxış edir. Onların hər biri hepatositlərə birbaşa və ya dolayı zədələyici təsir göstərir ki, bu da orqanın funksiyasının pozulmasına, bir sıra hallarda isə – ciddi, bəzən həyat üçün təhlükəli ağırlaşmaların (sirroz, qaraciyər xərçəngi) inkişafına səbəb olur. Sağalma ilə başa çata bilər və ya xronikləşərək xəstənin orqanizminə uzun illər ərzində mənfi təsir göstərə bilər.
Xəstənin diqqətlə sorğu-sual edilməsi, diqqətli müayinəsi və zəruri informativ müayinələrin nəticələri həkimə konkret xəstəlik hadisəsinin gedişi haqqında tam təsəvvür verəcək, bunun əsasında o, ən yeni dünya tövsiyələrinə uyğun terapiya təyin edəcək. Hepatoloqların, infeksionistlərin və qastroenteroloqların təyinatlarına riayət etməklə siz tezliklə özünüzü daha yaxşı hiss edəcəksiniz.
Virus hepatitlərinə bütün qitələrin sakinləri yoluxur – bu günə qədər müxtəlif yaşlı xəstələrin sayı 500 milyon nəfəri ötür.
İnfeksiyanın bəzi variantları (A, E hepatitləri) kəskin gedir, digərləri isə (B, C hepatitləri) daha çox xroniki gedişlə xarakterizə olunur. Bəziləri (A hepatiti) izsiz keçir, digərləri (xüsusilə – C hepatiti) vaxtında başlanmış antivirus müalicə olmadıqda qaraciyər sirrozuna və bu orqanın funksiyalarının çatışmazlığına gətirib çıxarır. Bəzən virus hepatitinin parlaq simptomlarını müşahidə etmək mümkündür, lakin daha çox xəstəlik silinmiş, qeyri-aydın təzahürlərlə və ya ümumiyyətlə gizli (inapparant) formada gedir.
Səbəbləri
Bu xəstəliklərin törədiciləri eyniadlı viruslardır, onların əksəriyyətinin genetik materialı RNT, hepatit B halında isə DNT ilə təmsil olunur.
A və E hepatiti virusları çirklənmiş su, qida və ya yuyulmamış əllər vasitəsilə (fekal-oral ötürülmə mexanizmi) insan orqanizminə daxil olur. Daha nadir hallarda yoluxmuş qanın köçürülməsi zamanı və ya cinsi (oral-anal) yolla yoluxma mümkündür.
B və D hepatitləri əsasən qan vasitəsilə ötürülür, bu virus insan orqanizmindən kənarda belə uzun müddət yaşaya bilir. Yoluxma yoxlanılmamış donor qanının köçürülməsi zamanı, sterilizasiya edilməmiş tibbi alətlərdən və ya kosmetik prosedurlar (manikür, qulaq deşdirilməsi, tatu vurulması) üçün alətlərdən istifadə zamanı baş verir. Həmçinin cinsi yolla və vertikal yolla (yoluxmuş anadan körpəyə) yoluxma baş verir; cinsi yol hepatit B-nin əsas ötürülmə yollarından biridir.
Təsnifat
Gedişinin xarakterinə görə kəskin və xroniki virus hepatitləri ayırd edilir, onların hər biri klinik cəhətdən yüngül, orta ağırlıqda, ağır və ya ildırımsürətli (fulminant) formada keçə bilər.
Simptomatikadan asılı olaraq virus hepatitləri ayırd edilir:
- Manifest (sarılıqlı və sarılıqsız).
- Simptomsuz (xarici təzahürlər yoxdur, lakin qanın biokimyəvi analizində dəyişikliklər və infeksiyanın markerləri aşkarlanır).
- İnapparant (xarici təzahürlər yoxdur, biokimya göstəriciləri normadır, lakin infeksiyanın spesifik markerləri müəyyən edilir).
Hepatositlərdəki iltihabi prosesin ifadəliliyinə görə onun aktivliyinin 4 dərəcəsi ayırd edilir:
- minimal;
- aşağı;
- orta;
- yüksək.
Klinik mənzərə
Bir qayda olaraq, bu xəstəliklər aydın ifadə olunmamış təzahürlərlə və ya ümumiyyətlə təzahürsüz keçir, lakin ayrı-ayrı hallarda virus hepatitlərinin klinik cəhətdən parlaq formaları da inkişaf edir.
Xəstəliyin əlamətləri:
- iş qabiliyyətinin azalması, zəiflik, tez yorulma (insan əvvəllər asanlıqla yerinə yetirdiyi fiziki yükləri artıq çətinliklə yerinə yetirir);
- emosional qeyri-sabitlik – əsəbilik, ağlamsaq olma, əsassız əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri, əhvalın aşağı düşməsinə meyillilik;
- fizioloji ifrazatların çalarının dəyişməsi (tünd sidik, açıq rəngli nəcis);
- ürəkbulanma, qusma, iştahın azalması, nəcisin konsistensiyasının pozulması;
- sağ qabırğaaltı nahiyədə müxtəlif intensivlikli ağrı, diskomfort hissi, bu nahiyədə ağırlıq;
- müxtəlif dərəcədə ifadə olunmuş göz ağlarının, burun boşluğunun, ağız selikli qişalarının, dərinin saralması;
- oynaqlarda uçucu ağrılar;
- narahat yuxu;
- dəridə damar ulduzcuqları.
Palpasiya zamanı və ya instrumental müayinə zamanı qaraciyərin və, ehtimal ki, dalağın, qarındaxili limfa düyünlərinin böyüməsi aşkarlana bilər.
Patoloji prosesin dekompensasiyasından bədən çəkisinin azalması, dəri qaşınması, qanaxmaya meyillilik, ağızdan spesifik qoxu, qarın boşluğunda toplanan mayeyə (asit) görə qarının ölçülərinin böyüməsi xəbər verəcək. Nevroloji simptomlar mümkündür (əl və ayaqların titrəməsi, diqqətsizlik, ləngimə, komaya qədər şüur pozğunluqları).
Xəstəliyin simptomları
- AST-nin yüksəlməsi
- Asetona qoxusu
- Bilirubinin yüksəlməsi
- CRP-nin yüksəlməsi
- Dildə ağ örtük
- Dildə çöküntü
- Dəri hiperpigmentasiyası
- Dərinin sarı ləkələri
- Leykositlər azalmışdır
- Qarında və mədədə ağırlıq hissi
- Qəhvəyi sidik
- Sarı gözlər
- Sarı sidik
- Sağ qabırğa altında ağrı və ağırlıq
- Sidik cövhərinin (karbamidin) azalması
- Yüksəlmiş qələvi fosfataza
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Virus hepatitlərinin diaqnostika prosesi həkim və xəstə arasında söhbətdən başlayır, bu zaman mütəxəssis şikayətləri müəyyənləşdirir, simptomların meydana çıxma ardıcıllığını və onların zaman keçdikcə dəyişməsini dəqiqləşdirir, bu xəstəliyin və xəstənin həyatının anamnezini (tarixçəsini) toplayır.
Diaqnozun qoyulması yolunda növbəti mərhələ – obyektiv müayinədir. Həkim xəstəni müayinə edir (bədən quruluşuna, dərinin rənginə, üzərində səpgi və ya varikoz genişlənmiş venaların olub-olmamasına diqqət yetirir), palpasiya və perkussiya aparır (daxili orqanların sərhədlərinin əllə yoxlanılması və döyəclənməsi), bunlar zamanı qaraciyərin, dalağın böyüməsini və digər dəyişiklikləri aşkar edə bilər.
Əldə edilmiş məlumatlar mütəxəssisə ilkin diaqnoz qoymağa – hansısa virus hepatitindən şübhələnməyə imkan verir. Laboratoriya və instrumental diaqnostika üsullarının nəticələri onun ehtimalını təsdiqləməyə kömək edəcək. Xəstəyə aşağıdakılar təyin ediləcək:
- qanın ümumi analizi (hepatit zamanı leykopeniya, limfo- və monositoz, neytro-, trombositopeniya, ETS-nin azalması aşkarlana bilər);
- sidiyin ümumi analizi (zülal, eritrositlər və silindrik epitelin görünməsi mümkündür);
- qanın biokimyəvi müayinəsi (qaraciyər fermentlərinin – AsAT, AlAT, QQT, QF konsentrasiyası, ehtimal ki, yüksələcək, PTİ – azalacaq);
- sidiyin biokimyəvi müayinəsi (düz bilirubinin, urobilinin yüksək miqdarı aşkarlana bilər);
- EFQDS (qida borusunun varikoz venalarını, tədqiq olunan orqanların selikli qişasının vəziyyətini aşkar etmək üçün);
- qanın PZR-müayinəsi (tədqiq olunan biomaterialda virusların genetik materialının – DNT və ya RNT-nin – mövcudluğu faktını göstərəcək ən dəqiq üsul, zəruri halda – onun miqdarını göstərəcək);
- qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi (böyümüş qaraciyəri və dalağı göstərəcək);
- qaraciyərin MRT-si (həkimə orqanın strukturunu qat-qat qiymətləndirmək imkanı verəcək);
- fibroskan (qaraciyərin strukturunda fibroz (birləşdirici) toxumanın miqdarını qiymətləndirəcək);
- qanın İFA-sı (hepatitin bu və ya digər virusuna qarşı spesifik antitelləri aşkar etməyə imkan verəcək).
Müalicə
Yüngül formada gedən kəskin virus hepatitinin müalicəsi xəstənin yarımçarpayı və ya çarpayı rejiminə vicdanla riayət etməsi şərtilə evdə həyata keçirilə bilər. Orta ağırlıqda və ağır xəstəlik variantları infeksion stasionara, fulminant formalar isə reanimasiya və intensiv terapiya şöbəsinə hospitalizasiya edilməlidir.
Xroniki virus hepatitləri ambulator müalicəyə tabedir, lakin klinik əhəmiyyətli kəskinləşmə zamanı xəstənin stasionara hospitalizasiyasını tələb edir.
Dərmansız terapiyanın əsasını xəstənin spirtli içkilərdən tam imtinası, yüklənmə olmadan kifayət qədər fiziki aktivlik, qidalanma tövsiyələrinə riayət (konservləşdirilmiş, qızardılmış, yağlı, acı yeməklərin, göbələklərin, sadə xəmir məmulatlarının, qazlı içkilərin məhdudlaşdırıldığı qənaətbəxş pəhriz) təşkil edir.
Medikamentoz müalicə infeksiyanın növündən asılı olaraq aşağıdakıları əhatə edə bilər:
- antivirus preparatlar;
- hepatoprotektorlar;
- antioksidantlar;
- vitaminlər;
- sorbentlər;
- qlükoza-duz məhlullarının infuziyaları;
- qlükokortikoidlər.
Ağır hallarda xəstələrə hiperbarik oksigenasiya, plazmaferez, qaraciyər transplantasiyası tövsiyə olunur.
Reabilitasiya
Kəskin virus hepatitini keçirmiş şəxslər ən azı altı ay ərzində aylıq müayinələr və nəzarət müayinələrinin aparılması ilə terapevt, infeksionist, hepatoloq və ya qastroenteroloq nəzarətində olmalıdırlar.
Xroniki hepatiti olan pasiyentlər ömür boyu həkim dispanser nəzarətinə ehtiyac duyurlar, çünki bu patologiyadan sağalmaq mümkün deyil, onun ağırlaşmaları isə kifayət qədər ciddi ola bilər.
Profilaktika
Spesifik profilaktika üçün hepatit A və hepatit B-yə qarşı peyvəndlər mövcuddur; hepatit B-yə qarşı vaksinasiya hələ doğum evində başlanır və hepatit D-dən də qoruyur.
Qeyri-spesifik profilaktika şəxsi gigiyena qaydalarına riayət etməkdən, yalnız yaxşı termik işlənmiş heyvan mənşəli məhsulların, təmizlənmiş suyun qəbulundan, tibbi və kosmetoloji manipulyasiyalar üçün alətlərin sterilizasiya qaydalarına riayət etməkdən, nizamsız cinsi əlaqələrdən imtina etməkdən, cinsi əlaqə zamanı baryer kontrasepsiya vasitələrindən istifadə etməkdən, narkomaniyaya qarşı mübarizədən ibarətdir.
Yadda saxla!
Mütəxəssis kimi deyə bilərəm ki, ilkin olaraq sağlam insan üçün bütün hepatitlər eyni dərəcədə təhlükəli deyil. Xəstəliyin bəzi variantları o qədər hiss olunmadan keçə bilər ki, xəstə hətta xəstə olduğundan şübhələnmir və sağalma ilə başa çatır. Digərləri isə, az simptomlu keçsə də, davamlı olaraq proqressivləşir və qaraciyər toxumasını zədələyir, nəticədə qaraciyər sirrozuna və bu orqanın funksional çatışmazlığına gətirib çıxarır. Xəstələrin xüsusi kateqoriyası – hamilə qadınlardır. Onlar üçün ciddi təhlükə hepatit E-dir – körpəni daşıma dövründə bununla yoluxma dölün və/və ya ananın ölümünə səbəb ola bilər.
İstənilən yaşda, cinsdə və sağlamlıq vəziyyətində olan xəstələr özlərinə diqqətli olmalı, hər hansı qəribə, adi olmayan, yeni meydana çıxan simptomlara dözməməli, diaqnozu dəqiqləşdirmək və müalicə tövsiyələri almaq üçün həkimə müraciət etməlidirlər. Belə yanaşma qaraciyəri və yüksək həyat keyfiyyətini uzun illər qorumağa kömək edəcək.
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin səbəbi və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
HPV testi müsbətdir: bu nəticə nə deməkdir?
HPV-müsbət nəticə xərçəng diaqnozu deyil və yoluxmanın vaxtını göstərmir. Əsas məsələ testin tipini və sizə uyğun nəzarət planını…
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər / Onkoginekologiya
Vaginal qaşınma və ifrazat: hər dəfə kandidozdurmu?
Qaşınma və ifrazat həmişə kandidoz demək deyil. İlk, təkrarlanan və ya müalicəyə cavab verməyən şikayətlərdə səbəbin dəqiqləşdirilməsi vacibdir.
İstiqamət: Ginekologiya / İnfeksion xəstəliklər
“RW” cavabını necə anlamalı: sifilis testləri niyə fərqlənir?
“RW” adı bəzən ümumi işlədilsə də, sifilis testlərinin üsulları fərqlidir. Diaqnoz və nəzarət üçün testin adı, əvvəlki müalicə…
İstiqamət: Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Cinsi infeksiyalar üçün analiz: hansı nümunə nəyi yoxlayır?
Cinsi yolla keçən bütün infeksiyaları tək bir analiz yoxlamır. Testlər təmasın növünə, vaxtına, əlamətlərə və fərdi riskə uyğun…
İstiqamət: Ginekologiya / Venerologiya / İnfeksion xəstəliklər
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
