Xoralı kolit yoğun bağırsağın selikli qişasını zədələyən xroniki immun vasitəli iltihabi bağırsaq xəstəliyidir. Qanlı ishal, təcili defekasiya çağırışı və qarın ağrısı ilə təzahür edə bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- XK
- colitis ulcerosa
Xəstəlik haqqında
Ən çox hallarda XK (xoralı kolit) Avropanın və Şimali Amerikanın inkişaf etmiş ölkələrində rast gəlinir. Patologiya ən çox 20-42 yaş arası kişi və qadınlarda, həmçinin yaşlı insanlarda rast gəlinir.
Xoralı kolitdə inkişafın iki ən təhlükəli dövrünü ayırmaq olar:
- birinci il; bu dövrdə həyat üçün təhlükəli ağırlaşmaların inkişaf ehtimalı yüksəkdir;
- onuncu il; bu vaxta qədər bədxassəli yeni törəmələrin inkişaf ehtimalı artır.
Səbəbləri
Hazırda xəstəliyin səbəbləri aydınlaşdırılmamış qalır. Statistik olaraq müəyyən edilmişdir ki, bağırsağın xoralı koliti qohumlarında bu patologiya olan insanlarda daha tez-tez diaqnoz qoyulur, buna görə də əsas səbəb kimi genetik meyllilik hesab olunur. Xoralı kolitin inkişafının açarı, ehtimal olunduğu kimi, immun sisteminin balanssızlığıdır. Patogen mikroorqanizm immun cavabı təhrik edir, nəticədə bağırsağın selikli qişasını zədələyən və xoraların, eroziyaların əmələ gəlməsinə səbəb olan iltihabi proses inkişaf edir.
Qeyri-spesifik xoralı kolitin inkişafının bir neçə əsas amili ayırd edilir:
- antibiotiklərin uzunmüddətli qəbulu;
- virus və bakterial infeksiyalar;
- irsi meyllilik;
- anadangəlmə və qazanılmış immunitet çatışmazlıqları.
Təsnifat
2006-cı ildə xoralı kolitin diaqnostikası və müalicəsi üzrə Avropa konsensusunda xəstəliyin yayılma dərəcəsinə görə 3 forması müəyyən edilmişdir:
- proktit – iltihabi proses yalnız düz bağırsaqda baş verir və rektosiqmoid bucaqla məhdudlaşır;
- solaxay kolit – iltihab çənbər bağırsağın dalaq əyilməsinə qədər çatır;
- yayılmış kolit – yoğun bağırsağın tam zədələnməsi.
Patologiyanın gedişinin ağırlığından asılı olaraq üç dərəcə ayırd edilir:
- yüngül;
- orta;
- ağır.
Xoralı kolitin inkişaf və gediş xarakterinə görə təsnifatı:
- kəskin: xəstəliyin ilk təzahüründən altı aydan az vaxt keçib;
- fulminant (sürətlə inkişaf edən) gediş;
- xroniki fasiləsiz gediş: adekvat müalicə zamanı remissiya dövrləri altı aydan azdır;
- xroniki residivləşən gediş: remissiya dövrləri altı aydan çox davam edir.
Residivləşən gedişdə nadir residivləşən (ildə birdən az) və tez-tez residivləşən (ildə 2 dəfə və çox) formalar ayırd edilir. Xoralı kolitin kəskinləşmələri, bir qayda olaraq, düzgün olmayan qidalanma, stress və ya bəzi dərmanların qəbulu nəticəsində baş verir, lakin aydın səbəb olmadan da yarana bilər.
Klinik mənzərə
Qeyri-spesifik xoralı kolit tsiklik gedişlə xarakterizə olunur: remissiya dövrləri kəskinləşmələrlə növbələşir. Remissiya zamanı QSXK-nın əlamətləri, bir qayda olaraq, olmur, kəskinləşmələr isə iltihabın lokalizasiyasından və xəstəliyin gedişinin intensivliyindən asılı olaraq dəyişən müxtəlif təzahürlərlə xarakterizə olunur.
Proktitdə əsas simptomlar bunlardır:
- qarının aşağı hissəsində ağrılar;
- anusdan qanlı ifrazatlar;
- bağırsağı boşaltmaq üçün ağrılı təsirlər.
Enən çənbər bağırsağın zədələnməsi ilə gedən solaxay xoralı kolitin əlamətləri bunlardır:
- qan qarışıqlı ishal;
- bədən çəkisinin itirilməsi;
- qarının sol hissəsində kəskin ifadə olunan ağrılar.
Yoğun bağırsağın tam zədələnməsi ilə gedən yayılmış xoralı kolit üçün xarakterikdir:
- qarında daimi ağrılar;
- qanaxma ilə müşayiət olunan dayanmaz bol ishal.
Sonuncu halda xəstənin həyatına güclü dehidratasiya və qan itkisi təhlükə yaradır.
Həmçinin qeyd olunur ki, bəzən xoralı kolitli insanlarda bağırsaqla əlaqəsi olmayan simptomlar da müşahidə oluna bilər:
- stomatitlər;
- damarların iltihabları;
- oynaq xəstəlikləri;
- dermatoloji patologiyalar;
- öd yollarının xəstəlikləri;
- sümüklərin yumşalması və ya osteoporoz;
- göz iltihabi xəstəlikləri.
Şəkillərdə əlamətlər
Xəstəliyin simptomları
- Anal qanaxma
- Anusdan ifrazat
- Bağırsağın tam boşalmaması hissi
- Bulamacvarı nəcis (formalaşmamış)
- Diareya
- Göbək ətrafında ağrı
- Kalprotektinin yüksəlməsi
- Qanda dəmirin azalması
- Qara nəcis (tünd rəngli nəcis)
- Qarnın aşağı hissəsində ağrı
- Qarnında pulsasiya
- Sol böyürdə ağrı
- Yalançı defekasiya təkanları (tenezmlər)
- Yaşıl nəcis
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Patologiyanın diaqnostikası və müalicəsi ilə proktoloq məşğul olur. İlk növbədə mütəxəssis şikayətləri və anamnezi toplayır, sonra düz bağırsağın barmaqla müayinəsini əhatə edən xəstə müayinəsini aparır.
Kron xəstəliyindən və bu tip digər xəstəliklərdən differensiasiya etmək üçün əlavə tədqiqat və xəstənin kompleks diaqnostik müayinəsinin aparılması tələb olunur. Ən vacib əsas prosedurlar bağırsağın biopsiyası ilə kolonoskopiya və rektoromanoskopiyadır. Bu üsullar yoğun bağırsağın selikli qişasının vəziyyətini vizual qiymətləndirməyə imkan verir.
Ödemlərin, perforasiyaların, xoraların və digər törəmələrin (iltihabi poliplər, qalınlaşmalar və s.) mövcudluğunu dəqiqləşdirmək üçün rentgenoloji müayinə təyin oluna bilər.
İnstrumental üsullardan əlavə, laboratoriya diaqnostikası aparılır:
- ümumi nəcis analizi;
- leykositoz və anemiyanı aşkar etmək üçün ümumi qan analizi;
- iltihab prosesinin şiddətini müəyyən etmək üçün nəcis analizi;
- müşayiət edən patologiyaları istisna etmək üçün qanın biokimyəvi analizi;
- klostridial bağırsaq infeksiyasını istisna etmək üçün nəcisdə klostridiyanın A və B toksinlərinə tədqiqat.
Xidmətlər
Müalicə
Terapiya taktikası bağırsağın zədələnmə dərəcəsindən və xəstəliyin gedişinin ağırlığından asılı olaraq seçilir. Əgər yalnız düz bağırsaq zədələnibsə, əksər hallarda ambulator müalicə kifayət edir. Solaxay və yayılmış kolitdə stasionara hospitalizasiya tələb olunur.
Xoralı kolitdə müalicə pəhrizə əməl olunmasını, medikamentoz terapiyanı və lazım gəldikdə cərrahi müdaxiləni əhatə edir.
Medikamentoz terapiyanın əsas məqsədi xəstəliyin simptomlarının aradan qaldırılması və iltihabi proseslərin, xoralaşmaların inkişafının dayandırılmasıdır.
Xoralı kolitdə həkim tərəfindən bir neçə qrup dərman preparatı təyin edilir:
- ağrıkəsicilər;
- ishalın qarşısını alan vasitələr;
- immunosupressantlar;
- anemiya zamanı dəmir tərkibli vasitələr;
- 5-aminosalisilatlar və hormonal iltihabəleyhinə vasitələr (qlükokortikosteroidlər).
Terapiya prosesində pəhriz mühüm rol oynayır. Xəstəyə tərkibində çoxlu lif olan qidaların, habelə qızardılmış, yağlı, iti, duzlu və turş yeməklərin qəbulu qadağandır. Bununla yanaşı, zülal tərkibli qidalardan daha çox yemək tövsiyə olunur.
Ağır kəskinləşmə dövründə bağırsağın işini yüngülləşdirmək üçün qidadan tam imtina tövsiyə oluna bilər. Bu halda qida maddələri orqanizmə venadaxili yolla verilir.
Cərrahi müalicə
Konservativ müalicə üsulları nəticəsiz olduqda, cərrahlar yoğun bağırsağın zədələnmiş hissəsini kəsib çıxarırlar. Bundan sonra nazik bağırsağın bir hissəsindən çıxarılmış şöbənin funksiyalarını öz üzərinə götürən rezervuar formalaşdırılır.
Reabilitasiya
Əməliyyatdan sonra xəstə 2-3 həftə ərzində normal həyata qayıda bilər. Ağır ağırlaşmalar olduqda iş qabiliyyətinin tam bərpası dörd aya qədər çəkə bilər. Stasionardan çıxdıqdan sonra xəstə müalicə aparan həkimin bütün göstərişlərinə əməl etməli və dispanser qeydiyyatına alınmalıdır. Toxumalar sağalana qədər fiziki fəallığı, ağırlıq daşımanı, isti prosedurları, insolyasiyanı məhdudlaşdırmaq lazımdır. Normal sağlamlıq vəziyyətini saxlamaq məqsədilə hər il sanatoriya-kurort müalicəsi keçirmək tövsiyə olunur. Pəhriz ömürlük təyin edilir.
Profilaktika
Xoralı kolitin yaranma səbəbləri sona qədər tədqiq edilmədiyindən, əsas profilaktik tədbir sağlam həyat tərzinin qorunmasıdır:
- stress vəziyyətlərinin minimuma endirilməsi;
- düzgün qida rasionuna riayət edilməsi;
- siqaretdən və alkoqoldan sui-istifadədən imtina;
- orta dərəcəli fiziki fəallığın saxlanması.
Yadda saxla!
Qeyri-spesifik xoralı kolit təhlükəli xəstəlikdir və tibbi yardım olmadıqda həyata təhlükə yaradan ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Bu zaman onların aradan qaldırılması üçün təcili cərrahi müdaxilənin lazım olma ehtimalı yüksəkdir. QSXK-nın ağırlaşmaları təkcə bağırsağa deyil, həm də bir çox digər həyati vacib orqanlara toxuna bilər.
Vaxtında aparılan tibbi diaqnostika xəstəliyi hətta remissiya fazasında aşkar etməyə və onu nəzarətə götürməyə imkan verir. Bu zaman xəstənin həyat keyfiyyəti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşacaq, kəskinləşmələr isə xeyli az müşahidə olunacaq. Xoralı kolitdə ağır ağırlaşmalar (davamlı ishal, qanaxmalar və s.) baş verməzdən əvvəl xəstəliyi diaqnoz etmək son dərəcə vacibdir. Bu, cərrahi müdaxilədən qaçmağa və yalnız konservativ terapiya ilə kifayətlənməyə imkan verəcək.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, xəstəliyin və ya zədənin xüsusiyyətləri və pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Hamiləlik zamanı babasil
Babasil – düz bağırsağın ətrafında düyünlər əmələ gətirən hemorroidal venaların iltihabı və patoloji genişlənməsi ilə bağlı xəstəlikdir. Bu,…
İstiqamət: Proktologiya
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
