Metotreksat

• revmatoid artrit, yuvenil idiopatik artrit;
• psoriaz və psoriatik artrit;
• bəzi digər autoimmun xəstəliklər (vaskulitlər, sistem qırmızı qurdeşənəyi, Kron xəstəliyi — həkimin qərarı ilə);
• uşaqlıqdankənar hamiləliyin bəzi hallarında dərmanla müalicə (stasionarda);
• onkoloji və hematoloji xəstəliklər (leykozlar, limfomalar, bəzi solid şişlər) — kimyaterapiya sxemlərində.

Metotreksat fol turşusunun aktiv formaya keçməsini təmin edən dihidrofolatreduktaza fermentini bloklayır və sürətlə bölünən hüceyrələrdə DNT sintezini pozur. Autoimmun xəstəliklərdə aşağı miqdarlarda əsasən iltihab əleyhinə və immunomodulyator təsir göstərir: iltihab mediatorlarının əmələ gəlməsini və immun hüceyrələrin aktivliyini azaldır.

• metotreksata qarşı yüksək həssaslıq;
• hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma;
• ağır böyrək və ya qaraciyər çatışmazlığı, spirtdən sui-istifadə;
• sümük iliyi funksiyasının pozulması, ağır anemiya, leykopeniya, trombositopeniya;
• ağır aktiv infeksiyalar, immun çatışmazlığı;
• canlı vaksinlərlə peyvənd.

• ürəkbulanma, iştahasızlıq, ağız boşluğunda yaralar (stomatit);
• qaraciyər fermentlərinin artması, uzunmüddətli qəbulda qaraciyər fibrozu;
• qan hüceyrələrinin azalması;
• infeksiyalara meyilliliyin artması;
• saç tökülməsi, halsızlıq;
• nadir hallarda — ağciyər toxumasının zədələnməsi (quru öskürək, nəfəs darlığı), ağır dəri reaksiyaları.

• Ko-trimoksazol, trimetoprim — sümük iliyinə toksik təsir kəskin artır.
• Qeyri-steroid iltihab əleyhinə vasitələr, penisillinlər, proton pompası inhibitorları — metotreksatın xaric olunması ləngiyə bilər (xüsusən yüksək miqdarlarda).
• Spirtli içkilər, qaraciyərə toksik dərmanlar — qaraciyər zədələnməsi riski.
• Canlı vaksinlər — ağır infeksiya riski.

Metotreksat dölün ölümünə və ağır inkişaf qüsurlarına səbəb olur; hamiləlikdə qəti istifadə edilmir. Müalicə zamanı və dayandırıldıqdan sonra müəyyən müddət həm qadınlara, həm də kişilərə etibarlı kontrasepsiya tövsiyə olunur. Laktasiya dövründə istifadə edilmir.

Uşaqlarda yuvenil idiopatik artritdə və bəzi onkoloji xəstəliklərdə ixtisaslaşmış həkim tərəfindən təyin edilir; qan analizlərinə müntəzəm nəzarət edilir.