Açıq oval pəncərə qulaqcıqlar arasında bətndaxili dövrdə mövcud olan və doğuşdan sonra bağlanmalı olan kiçik klapanlı keçidin açıq qalmasıdır. Çox insanda əlamətsiz və zərərsizdir, lakin bəzi hallarda paradoksal emboliya və insultla əlaqəli ola bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- AOP
- açıq oval dəlik
- bağlanmamış oval pəncərə
Xəstəlik haqqında
Dölün qan dövranında oval pəncərə sağ və sol qulaqcıqlar arasında yerləşən təbii keçiddir. Bətndaxili dövrdə ağciyərlər işləmədiyi üçün oksigenlə zəngin qan bu keçid vasitəsilə sağ qulaqcıqdan birbaşa sola keçir. Doğuşdan sonra körpə nəfəs almağa başlayır, sol qulaqcıqda təzyiq artır və nazik klapan pəncərəni qapadır. Sonrakı aylarda və ya ilk illərdə klapan adətən çəpərə bitişir. Bitişmə baş vermədikdə açıq oval pəncərə qalır.
Bu, qüsurdan çox anatomik variantdır və təxminən hər dörd yetkin insandan birində rast gəlinir. Adi şəraitdə sol qulaqcıqda təzyiq daha yüksək olduğu üçün klapan bağlı qalır və qan keçmir. Lakin öskürək, asqırma, gərginlik, ağırlıq qaldırma zamanı sağ qulaqcıqda təzyiq qısa müddətə artır və az miqdarda qan sağdan sola keçə bilər. Bu zaman venoz sistemdə əmələ gəlmiş kiçik laxta ağciyərlərdə süzülmədən arterial qan dövranına və beynə düşə bilər. Bu hadisə paradoksal emboliya adlanır.
Açıq oval pəncərəli insanların böyük əksəriyyəti bütün həyatı boyu heç bir problem yaşamır. Onun əhəmiyyəti əsasən gənc yaşda izah olunmayan insult keçirmiş pasiyentlərdə və dalğıclarda ortaya çıxır.
Səbəbləri
Oval pəncərənin doğuşdan sonra bitişməməsinin dəqiq səbəbi məlum deyil. Onun həyat tərzi, qidalanma və ya ananın hamiləlik dövründəki davranışı ilə əlaqəsi sübut olunmayıb. Bitişmənin baş verməməsinə və keçidin klinik əhəmiyyətinə aşağıdakı amillər təsir edə bilər:
- irsi meyl – bəzi ailələrdə açıq oval pəncərə daha çox rast gəlinir;
- qulaqcıqlararası çəpərin anevrizması – çəpərin nazik və hərəkətli olması; açıq oval pəncərə ilə birlikdə olduqda emboliya riskini artırır;
- Evstaxi qapağının və ya Kiari torunun iri olması – qan axınını oval pəncərəyə tərəf yönəldə bilər;
- keçidin ölçüsü – geniş keçid və böyük sağdan sola şunt emboliya baxımından daha əhəmiyyətlidir;
- sağ qulaqcıqda təzyiqi artıran vəziyyətlər – ağciyər emboliyası, ağır ağciyər xəstəlikləri, ağciyər hipertenziyası keçidin açılmasına şərait yaradır;
- venoz tromboz riski – uzun müddət hərəkətsizlik, əməliyyatlar, uzun səfərlər, qanın laxtalanma pozğunluqları paradoksal emboliya üçün «mənbə» yaradır.
Növləri
Exokardioqrafiya zamanı həkim açıq oval pəncərəni bir neçə əlamətə görə qiymətləndirir:
- kiçik keçid – köpük sınağında az sayda qabarcıq keçir, risk minimaldır;
- böyük keçid – çox sayda qabarcıq keçir, emboliya ehtimalı daha yüksəkdir;
- çəpər anevrizması ilə birləşmiş forma – klinik baxımdan daha əhəmiyyətli hesab olunur;
- tunelşəkilli uzun keçid – bağlanma üsulunun seçilməsində nəzərə alınır.
Klinik mənzərə
Əksər insanlarda açıq oval pəncərə heç bir əlamət vermir və təsadüfən, başqa səbəbdən aparılan exokardioqrafiya zamanı aşkarlanır. Uşaqlarda, xüsusən həyatın ilk illərində, bu tapıntı çox vaxt normal sayılır. Açıq oval pəncərə aşağıdakı vəziyyətlərlə əlaqəli ola bilər:
- gənc və orta yaşda səbəbi məlum olmayan işemik insult və ya keçici işemik həmlə;
- auralı miqren – əlaqə müzakirəlidir və bağlanmanın miqrenə təsiri sübut olunmayıb;
- dalğıclarda dekompressiya xəstəliyi – dərin sudan qalxdıqdan sonra dəri səpgisi, oynaq ağrıları, nevroloji əlamətlər;
- nadir hallarda – oturaq və ya ayaq üstə vəziyyətdə nəfəs darlığı və qanda oksigenin düşməsi (platipnoe-ortodeoksiya sindromu);
- nadir hallarda – böyrək, bağırsaq və ya ətraf arteriyalarının emboliyası ilə bağlı qəfil ağrı.
Hamiləlik dövründə və doğuşdan sonra venoz tromboz riski artdığı üçün açıq oval pəncərəsi olan və əvvəllər insult keçirmiş qadınlar hamiləliyi həkimlə planlaşdırmalıdır.
Təcili 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər qəfildən üzün bir tərəfi əyilirsə, əl və ya ayaqda zəiflik, keyimə yaranırsa, nitq pozulursa, bir gözdə görmə qəfildən itərsə, kəskin başgicəllənmə və tarazlığın pozulması baş verirsə. Bu əlamətlər qısa müddətdə keçsə belə, təcili müayinə tələb olunur. Bir ayaqda qəfil şişkinlik və ağrı, kəskin nəfəs darlığı və ya döş qəfəsində ağrı da təcili yardım üçün səbəbdir.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Həkim şikayətləri, keçirilmiş insult və ya keçici həmlələri, miqreni, dalğıclığı, venoz trombozları, ailədə laxtalanma pozğunluqlarını soruşur. Açıq oval pəncərəni adi dinləmə ilə aşkar etmək mümkün deyil, diaqnoz instrumental müayinələrlə qoyulur:
- transtorakal exokardioqrafiya köpük sınağı ilə – venaya çalxalanmış fizioloji məhlul yeridilir və Valsalva manevri zamanı qabarcıqların sol qulaqcığa keçib-keçmədiyi izlənilir;
- transezofageal exokardioqrafiya – yemək borusundan aparılır; keçidin ölçüsünü, çəpər anevrizmasını və anatomiyanı dəqiq göstərir, bağlanmanı planlaşdırmağa imkan verir;
- transkranial doppler köpük sınağı ilə – beyin arteriyalarında qabarcıqları qeydə alaraq sağdan sola şuntu aşkarlayır;
- insult keçirmiş pasiyentlərdə – beynin MRT-si, baş və boyun damarlarının müayinəsi, ürək ritminin uzunmüddətli monitorinqi (qulaqcıqların fibrilyasiyasını istisna etmək üçün), qanın laxtalanma göstəriciləri, ayaq venalarının ultrasəs müayinəsi.
Differensial diaqnostika qulaqcıqlararası çəpər defekti, ağciyər arteriovenoz malformasiyaları və insultun digər səbəbləri (ateroskleroz, ritm pozuntuları, damar disseksiyası) ilə aparılır.
Ağırlaşmalar
- paradoksal emboliya və işemik insult, keçici işemik həmlə;
- dalğıclarda dekompressiya xəstəliyi;
- nadir hallarda – böyrək, bağırsaq və ya ətraf arteriyalarının emboliyası;
- ağır ağciyər xəstəliklərində qanda oksigenin əlavə azalması;
- bağlanma prosedurundan sonra – nadir hallarda ritm pozuntuları (qulaqcıqların fibrilyasiyası), damara giriş yerində qansızma, okklüder üzərində laxta.
Müalicə
Əlamətsiz, təsadüfən aşkarlanmış açıq oval pəncərə müalicə tələb etmir. Belə insanlar adi həyat tərzini davam etdirir, onlara xüsusi pəhriz və ya məhdudiyyət lazım deyil.
Müalicə əsasən insult və ya keçici işemik həmlə keçirmiş pasiyentlərdə müzakirə olunur. Bu zaman insultun digər səbəbləri istisna edilməlidir. Seçimlər:
- kateterlə bağlanma – bud venasından keçirilən kateter vasitəsilə keçidə xüsusi okklüder yerləşdirilir; insultun digər səbəbi tapılmamış, əsasən gənc və orta yaşlı, müəyyən meyarlara cavab verən pasiyentlərdə təkrar insult riskini azaldır;
- antitrombositar müalicə – bağlanmadan sonra müəyyən müddət və ya bağlanma göstərilmədikdə trombositlərin yapışmasını azaldan preparatlar təyin olunur;
- antikoaqulyantlar – venoz tromboz, ağciyər emboliyası və ya laxtalanma pozğunluğu aşkarlandıqda;
- dalğıclarda – dalğıc rejiminin dəyişdirilməsi, mühafizəkar profillərə keçid və ya bağlanma məsələsi mütəxəssislə müzakirə edilir;
- platipnoe-ortodeoksiya sindromunda – bağlanma adətən əlamətləri aradan qaldırır.
Bağlanma qərarı kardioloq və nevroloq tərəfindən birlikdə, faydanı və riskləri müzakirə edərək verilir. Yalnız miqren səbəbindən bağlanma rutin olaraq tövsiyə olunmur.
Prosedurdan sonra pasiyent adətən qısa müddətdə evə buraxılır. Bir müddət ağır fiziki yükdən çəkinmək, təyin olunmuş preparatları buraxmamaq, nəzarət exokardioqrafiyasından keçmək lazımdır. Antitrombositar preparatları və antikoaqulyantları özbaşına dayandırmaq və ya dəyişmək olmaz – bu, insult və ya qansızma riskini artırır.
Profilaktika
Açıq oval pəncərənin yaranmasının qarşısını almaq mümkün deyil, lakin onunla bağlı ağırlaşmaların riskini azaltmaq olar:
- dərin venaların trombozunun profilaktikası – uzun səfərlərdə hərəkət etmək, ayaqları işlətmək, kifayət qədər su içmək;
- əməliyyatdan sonra erkən aktivləşmə və həkimin təyin etdiyi tromboz profilaktikasına əməl;
- siqaretdən imtina, arterial təzyiqin, xolesterinin və qanda şəkərin nəzarəti;
- insult keçirmiş qadınlarda hormonal kontrasepsiya üsulunun ginekoloq və kardioloqla seçilməsi;
- dalğıclıqla məşğul olanlarda – təhlükəsizlik qaydalarına və dekompressiya rejiminə ciddi əməl.
Hansı həkimə müraciət etməli
Açıq oval pəncərə ilə bağlı suallarla kardioloqa müraciət etmək lazımdır. İnsult və ya keçici işemik həmlədən sonra pasiyenti nevroloq və kardioloq birlikdə müayinə edir, bağlanmanı intervension kardioloq aparır.
Yadda saxla!
- Açıq oval pəncərənin aşkarlanması narahatlıq üçün səbəb deyil – əksər insanlarda o, zərərsizdir.
- Bağlanma yalnız müəyyən göstərişlərdə, xüsusən izah olunmayan insultdan sonra aparılır.
- Qəfil zəiflik, nitq və ya görmə pozğunluğu zamanı dərhal 103-ə zəng edin.
- Miqren səbəbindən bağlanma rutin olaraq tövsiyə olunmur.
- Təyin olunmuş qanı durulaşdıran preparatları həkimlə razılaşdırmadan dayandırmayın.
Əlaqəli Xəstəliklər
- İşemik insult
- Mikroinsult (keçici işemik həmlə)
- Miqren
- Kesson xəstəliyi (dekompressiya xəstəliyi)
- Venaların trombozu
- Trombofiliya
- Açıq arterial axacaq
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
Suallar və cavablar
Xeyr. Açıq oval pəncərə bağlanmamış klapanlı keçiddir və adətən qan axını yaratmır. Qulaqcıqlararası çəpər defekti isə çəpərdə həqiqi dəlikdir və daimi qan axını ilə ürəyin sağ şöbələrini yükləyir.
Kiçik yaşlı uşaqlarda açıq oval pəncərə tez-tez rast gəlinir və çox vaxt zamanla bağlanır. Adətən heç bir müalicə tələb etmir, kardioloq lazım olduqda nəzarət exokardioqrafiyası təyin edir.
Bəli, adi idman məhdudlaşdırılmır. Yalnız dalğıclıqla məşğul olmaq istəyənlər əvvəlcədən mütəxəssislə məsləhətləşməlidir.
Bəli, uçuş qadağan deyil. Uzun uçuşlarda vaxtaşırı qalxıb gəzmək, ayaqları işlətmək və kifayət qədər su içmək tövsiyə olunur ki, ayaq venalarında laxta yaranma riski azalsın. Əvvəllər tromboz keçirmisinizsə, səfərdən öncə həkimlə məsləhətləşin.
Əlamətsiz açıq oval pəncərə hamiləliyə və təbii doğuşa adətən mane olmur. Əvvəllər insult, keçici işemik həmlə və ya tromboz keçirmiş qadınların hamiləliyi kardioloq, nevroloq və ginekoloqla birlikdə planlaşdırılmalıdır.
Bəli, okklüder ürəkdə qalır və bir neçə ay ərzində orqanizmin öz toxuması ilə örtülərək çəpərin bir hissəsinə çevrilir. O, adətən gündəlik həyata mane olmur. Sonrakı MRT və digər müayinələrin mümkünlüyü barədə həkimə okklüderin olduğunu mütləq bildirin.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
