Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu qarın ağrısının defekasiya və nəcis tezliyi və ya formasındakı dəyişikliklərlə əlaqəli olduğu xroniki bağırsaq-beyin qarşılıqlı təsir pozuntusudur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Bağırsaq diskineziyası
Xəstəlik haqqında
Bağırsaq diskineziyasının rastlanma tezliyi 20-25% arasında dəyişir. Yaş pik dövrü – 25-40 yaşdır. Risk qrupuna, xüsusilə psixoemosional labilliyə meyilli olan qadınlar daxildir.
Xəstəliyin əsas fərqləndirici xüsusiyyəti şikayətlərin böyük müxtəlifliyidir. Xəstəliyin əsas təzahürü qarında lokallaşan ağrılardır, onların xarakteri yoğun bağırsağın dolması və boşalmasından asılı olaraq dəyişə bilər.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun müalicəsi qarındakı ağrıların azaldılmasına, bağırsaq funksiyalarının normallaşdırılmasına, o cümlədən ən narahatedici simptomların aradan qaldırılmasına yönəlmişdir. Birinci sıra terapiya pəhrizin dəyişdirilməsini, həll olan liflərin və spazmolitiklərin tətbiqini əhatə edir.
Ağır simptomları olan xəstələrdə müalicə aşağı dozalarda antidepressantlardan, bağırsaq sekresiyasını stimullaşdıran vasitələrdən, opioid və ya 5-HT reseptorlarına təsir edən preparatlardan, habelə antibiotiklərdən və psixoterapevtik metodlardan istifadə etməklə aparılır. Hər bir xəstə üçün müalicə planı fərdi qaydada müəyyən edilir.
Səbəbləri
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun səbəbləri biopsixososial model mövqeyindən nəzərdən keçirilir, bunun reallaşmasında müxtəlif vaxt kəsiklərində müxtəlif amillər əsas rol oynayır.
Xəstəliyin əsas patogenetik həlqələri bunlardır:
- beynin bağırsağın işində tənzimləyici rolunun pozulması;
- bağırsağın artmış sensitivliyi;
- bağırsaq motorikasının pozulması;
- bağırsaq divarının keçiriciliyinin artması;
- bağırsaq mikroflorasının disbiozu;
- lokal immunitetin patoloji stimulyasiyası;
- mikroiltihabi reaksiyanın inkişafı.
Təsnifat
Klinik simptomatikanın xarakterinə görə aşağıdakı formalar ayırd edilir:
- qəbizliyin üstünlük təşkil etməsi ilə;
- diareyanın üstünlük təşkil etməsi ilə;
- qarışıq, həm qəbizlik, həm də diareya eyni dərəcədə ifadə olunduqda;
- təsnif edilməyən, qeyri-müntəzəm nəcisin asinxron növbələşməsi olduqda.
Peristaltikanın xarakterinə görə hipomotor (hipotonik) və hipermotor tiplər ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Bağırsaq diskineziyasının tipik təzahürləri ishal və ya qəbizliklə müşayiət olunan qarın ağrılarıdır. Ağrı hissi müxtəlif ifadəlilik dərəcəsinə malik ola bilər. Adətən qarının aşağı hissəsində ağrılar narahat edir, lakin başqa lokalizasiya da mümkündür. Ağrı sindromunun güclənməsinə aşağıdakı şərtlər səbəb ola bilər:
- pəhriz pozuntuları;
- psixoemosional gərginlik;
- fiziki gərginlik.
«Böyük ehtiyacın» ödənilməsindən və ya qazların xaric olmasından sonra ağrı hissi əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Vacibdir ki, onlar (üzvi xəstəliklərdən fərqli olaraq) heç vaxt gecə vaxtı meydana çıxmır.
Ağrılardan başqa, qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun digər simptomları aşağıdakılar ola bilər:
- defekasiya aktlarının tezləşməsi – gün ərzində 3-dən çox bağırsaq boşalması;
- defekasiyanın seyrəkləşməsi – həftədə 3-dən az boşalma;
- nəcis kütləsində selik zolaqlarının olması;
- nəcis kütləsinin formasının dəyişməsi (tez-tez «qoyun nəcisi» aşkar edilir).
Qazların pozulmuş xaric olması, yoğun bağırsağın vaxtında boşalmaması fonunda xəstələr özlərini yaxşı hiss etmirlər. Onlar bu vəziyyəti «ağırlıq», «yüngüllük hissinin olmaması» və s. kimi təsvir edirlər.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromundan şübhələnildikdə həkim üçün əsas suala cavab vermək vacibdir – mövcud şikayətlər funksional, yoxsa üzvi pozuntularla əlaqəlidir. Xəstəliyin funksional xarakterinə işarə edən əlamətlər bunlardır:
- şikayətlərin tez-tez dəyişməsi;
- şikayətlərin təkrar meydana çıxması;
- zaman keçdikcə vəziyyətin ağırlaşmaması;
- arıqlamanın olmaması;
- stress vəziyyətləri ilə müsbət əlaqə;
- digər diskineziya və disfunksiyalarla əlaqə – ürəkkeçmə (huşunu itirməyə yaxın) vəziyyəti epizodları, gözlərin önündə «milçək» uçuşması, sinir keçirmələri fonunda tez-tez sidiyə getmə, qarında ağırlıq və s. (bu əlamətlər yalnız yuxarıda sadalanan digər simptomlarla birlikdə olduqda diaqnostik dəyər daşıyır).
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu müxtəlif ağırlıq dərəcəsinə malik ola bilər, bu da mövcud simptomatikaya öz izini buraxır.
- Demək olar ki, hər ikinci xəstədə müşahidə edilən yüngül gedişatlı xəstəlikdə ağrılar əhəmiyyətsiz dərəcədə ifadə olunur. Çox vaxt onlar ürəkbulanma və nəcis pozuntusu ilə müşayiət olunur. Psixoloji vəziyyət ümumilikdə qənaətbəxş qalır. Bağırsaq diskineziyasının yüngül forması adətən həyat keyfiyyətinə təsir etmir. Belə xəstələr adətən tibbi yardıma müraciət etmirlər, mövcud pozuntu isə başqa səbəbdən aparılan ətraflı söhbət zamanı aşkar edilə bilər.
- Hər üçüncü xəstədə qıcıqlanmış bağırsaq sindromu orta-ağır formada keçir. Adətən belə insanlar terapevtin göndərişi ilə düşdükləri qastroenteroloqda müalicə olunurlar. Ağrılar mülayim xarakter daşıyır, həyat tərzinə düzəlişlər gətirir. Tez-tez psixoemosional distress müşahidə olunur. Müalicə təkcə qastroenteroloqun deyil, psixoterapevtin də köməyini tələb edə bilər.
- Hər beşinci xəstə qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun ağır forması ilə üzləşir. Mövcud simptomlar davamlılığı ilə fərqlənir. Qarın ağrıları ifadə olunmuş psixoloji disfunksiya ilə müşayiət olunur. Belə xəstələr şikayətlərini konkretləşdirmirlər, sadəcə «hər yerim ağrıyır» deyirlər. Onlar tez-tez müxtəlif ixtisaslı çoxlu həkimə müraciət edir, nəhayət qastroenteroloqa düşənə qədər.
Xəstəliyin simptomları
- Anusdan ifrazat
- Bağırsağın tam boşalmaması hissi
- Bulamacvarı nəcis (formalaşmamış)
- Diffuz ağrılar
- Göbək ətrafında ağrı
- Həzm olunmamış nəcis (kreatoreya)
- Laktoza intoleransı
- Maye nəcis
- Narıncı nəcis
- Nəcisdə nişasta (amiloreya)
- Qarında və mədədə ağırlıq hissi
- Qoyun nəcisi (keçi nəcisi)
- Qəhvəyi nəcis
- Sarı nəcis
- Sol qabırğa altında ağrı və ağırlıq
- Steatoreya (nəcisdə yağ)
- Viseral ağrı
- Yalançı defekasiya təkanları (tenezmlər)
- İncə nəcis (kolbasa şəklində)
- Şüurun qarışması
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun diaqnostikası istisna prinsipinə əsaslanır. Həkim oxşar simptomlarla təzahür edə bilən patologiyalarla differensial diaqnoz aparmalıdır. Bunlar divertikulyar xəstəlik, sölyak xəstəliyi (çöliakiya), laktaza, fruktoza çatışmazlığı, kolit və digərləridir.
Differensial-diaqnostik axtarış aparılarkən bağırsaq diskineziyasını istisna etməyə imkan verən əlamətlər mütləq nəzərə alınır. Onların sırasında bunlar ola bilər:
- səbəbsiz arıqlama;
- yuxudan oyadan gecə şikayətlərinin olması;
- defekasiya aktı ilə əlaqəsi olmayan daimi yüksək intensivlikli abdominal ağrılar;
- ilk simptomların 45 yaşdan yuxarı meydana çıxması;
- kolorektal xərçəng üzrə ağırlaşmış irsiyyət;
- bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- palpasiya və ya ultrasəs müayinəsi ilə aşkar edilən qaraciyər və dalağın böyüməsi;
- nəcisdə qan izlərinin olması;
- qanda leykositlərin yüksək səviyyəsi;
- eritrositlərin çökmə sürətinin (EÇS) sürətlənməsi;
- qanın biokimyəvi analizində kənarlaşmalar.
Bağırsaq diskineziyası diaqnozunun istisna yolu ilə qoyulduğunu nəzərə alaraq, bu patologiyadan şübhələnildikdə müayinə siyahısı kifayət qədər genişdir:
- ümumi klinik qan analizi;
- qanın biokimyəvi testi, o cümlədən iltihab testləri: C-reaktiv zülal, zülal fraksiyaları, fibrinogen, ferritin;
- ümumi sidik analizi;
- koproqramma;
- nəcisin gizli qana və parazitlərə görə müayinəsi;
- qalxanabənzər vəzin funksiyasının qiymətləndirilməsi (klinik simptomlar olduqda);
- nəcisin bakterioloji müayinəsi (Shigella spp., Salmonella spp., Yersinia spp. və s.), Cl. Difficile A və B toksinləri;
- nəcisdə kalprotektin səviyyəsinin təyini (bu, leykositlərdə əmələ gələn zülaldır);
- qarın boşluğu orqanlarının ultrasəs müayinəsi;
- kolonoskopiya (50 yaşdan sonra) biopsiya ilə;
- laktoza və qlükoza ilə hidrogen tənəffüs testi (ferment çatışmazlığını istisna etmək üçün);
- bağırsağın motor funksiyasının öyrənilməsi.
Müalicə
Klinik tövsiyələrə əsasən, yetkinlərdə qıcıqlanmış bağırsağın müalicəsi psixoemosional reaksiyanın yaxşılaşdırılmasına, pəhriz qidalanmasına riayət edilməsinə və patoloji simptomatikanın aradan qaldırılmasına kömək edən medikamentoz terapiyanın aparılmasına yönəlmişdir.
Xəstəliyin terapiyasının əsas məqsəd və istiqamətləri bunlardır:
- fiziki fəallıq səviyyəsinin artırılması;
- stress vəziyyətləri ilə mübarizə və onların qarşısının alınması;
- yuxunun yaxşılaşdırılması;
- qida rasionunda provokasiyaedici məhsulların məhdudlaşdırılması;
- bağırsaq peristaltikasının normallaşdırılması;
- bağırsağın sinir liflərinin artmış həssaslığının azaldılması;
- bağırsaq mikrobiotasının tərkibinin yaxşılaşdırılması;
- yoğun bağırsaq səviyyəsində selikli qişanın qorunması;
- iltihabi reaksiya ilə mübarizə;
- mərkəzi sinir sisteminin funksional vəziyyətinin bərpası.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunda medikamentoz olmayan korreksiyanın əsas qaydaları bunlardır:
- rasionun balanslaşdırılması;
- üstünlük təşkil edən ishal sindromu olduqda yağlı məhsulların, habelə liflə zəngin olan və qaz əmələgəlməsini stimullaşdıran məhsulların məhdudlaşdırılması;
- qəbizliyə meyillik olduqda rasionda qida liflərinin və suyun artırılması;
- gündəlik bağırsaq boşalması, üstünlük səhər saatlarında;
- müntəzəm fiziki fəallıq.
Farmakoterapiya xəstəliyin klinik formasından və xəstənin psixoemosional statusundan asılıdır. Belə müalicənin əsas növləri bunlar ola bilər:
- spazmolitiklər;
- işlədici vasitələr;
- ishalı və iltihabı aradan qaldırmaq üçün preparatlar;
- hüceyrələrarası kontaktların çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün preparatlar;
- qida fermentləri;
- adsorbentlər.
Xəstəliyin yüngül gedişatında adətən medikamentoz olmayan üsullar kifayət edir. Orta-ağır gedişatda əlavə olaraq psixoloji korreksiya və relaksasiya texnikaları göstərişdir.
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunda cərrahi müalicə göstəriş deyil.
Terapevtik stasionara hospitallaşdırma:
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun (QBS) terapevtik stasionarda müalicəsi hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitində laboratoriya və instrumental müayinələr daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır, bu da QBS-in formasını dəqiq müəyyən etməyə və digər xəstəlikləri istisna etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında spazmolitiklər, probiotiklər və zərurət yarandıqda antidepressantlar daxil olmaqla medikamentoz terapiyanın seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Diyetoterapiyaya və psixoloji dəstəyə xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da bağırsaq funksiyalarının normallaşmasına və stress səviyyəsinin azalmasına kömək edir. Bu cür yanaşma davamlı remissiyaya nail olmağa, xəstənin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və xəstəliyin residivlərinin qarşısını almağa imkan verir.
Reabilitasiya
Əldə edilmiş nəticəni qorumaq üçün düzgün qidalanmaya riayət etmək, mütəmadi idmanla məşğul olmaq və işi istirahətlə ağıllı şəkildə növbələşdirmək vacibdir. Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu daha çox iri şəhər sakinlərində və intellektual əməklə məşğul olan insanlarda rast gəlinir.
Profilaktika
Profilaktika, xüsusilə labilliyə meylli insanlarda əlverişli psixoemosional fonun yaradılmasına yönəlmişdir.
Yadda saxla!
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu həmişə disfunksional vəziyyət kimi qəbul edilib və bu cür olduğu üçün xroniki formaya çevrilə bilməz. Son illərdə patogenezin komponentlərindən biri kimi «hüceyrələrarası çatların» meydana çıxması ilə hüceyrələrarası kontaktların sıxlığının pozulması nəzərdən keçirilir, bu çatlar vasitəsilə selikli qişanın hüdudlarına «aqressiv» amillər nüfuz edə və iltihabi reaksiya inkişaf edə bilər. «Kiçik» iltihabın lokal ocaqları xəstəliyin uzunmüddətli gedişatını dəstəkləyən və ya formalaşdıran mənbəyə çevrilir. Patogenezə yanaşmaların dəyişməsi təkcə spazmolitikləri deyil, həm də iltihabəleyhinə aktivliyə malik preparatları özündə birləşdirən kombinə olunmuş terapiyanın göstərişlərini genişləndirir.
Faydalı Məqalələr
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Suallar və cavablar
Diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri, səbəb və pasiyentin fərdi xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq profil mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
