Mədəcik taxikardiyası impulsun ürəyin mədəciklərindən çıxdığı sürətli ritm pozuntusudur. Çox vaxt ürəyin struktur xəstəlikləri fonunda yaranır və mədəciklərin fibrilyasiyasına, qəfil ürək dayanmasına keçə bilər. Təcili yardım və aritmoloq müayinəsi tələb edir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Ventrikulyar taxikardiya
- mədəcik paroksizmal taxikardiyası
Xəstəlik haqqında
Normada ürəyin ritmini sağ qulaqcıqda yerləşən sinus düyünü idarə edir, impuls qulaqcıqlardan mədəciklərə ardıcıl ötürülür. Mədəcik taxikardiyasında isə mədəciklərdə yaranan anormal ocaq və ya çapıq ətrafında dövr edən impuls ürəyi çox sürətli yığılmağa məcbur edir. Ardıcıl üç və daha çox mədəcik kompleksi dəqiqədə 100-dən çox tezliklə qeydə alındıqda mədəcik taxikardiyasından danışılır. Sürətli ritm zamanı mədəciklər qanla dolmağa çatmır, ürəyin vurğu həcmi azalır və qan dövranı pozulur.
Qısa epizodlar əlamətsiz ola bilər, uzunmüddətli taxikardiya isə bayılmaya, şoka, mədəciklərin fibrilyasiyasına və ürəyin dayanmasına gətirib çıxara bilər. Xəstəlik daha çox orta və ahıl yaşlı, keçirilmiş infarktı, kardiomiopatiyası və ya ürək çatışmazlığı olan insanlarda rast gəlinir. Gənclərdə və uşaqlarda isə çox vaxt irsi ritm pozuntuları və ya anadangəlmə ürək qüsurları ilə bağlıdır. Struktur cəhətdən sağlam ürəkdə də bəzi nisbətən xoşxassəli (idiopatik) formalar rast gəlinir.
Mədəcik taxikardiyası qəfil ürək ölümünün əsas səbəblərindən biri olduğu üçün hər bir epizod ciddi müayinə tələb edir.
Səbəbləri
Mədəcik taxikardiyası əksər hallarda ürəyin struktur xəstəliyinin təzahürüdür. Ritm pozuntusunun mənbəyi çox vaxt ürək əzələsindəki çapıq və ya zədələnmiş sahə olur.
- Keçirilmiş miokard infarktı. Çapıq toxuması ətrafında impulsun dövr etməsi üçün şərait yaranır; taxikardiya infarktdan illər sonra da başlaya bilər.
- Ürəyin işemik xəstəliyi və kəskin koronar sindrom. Ürək əzələsinin kəskin oksigen çatışmazlığı təhlükəli ritm pozuntularına səbəb olur.
- Kardiomiopatiyalar və miokardit. Dilatasion, hipertrofik, aritmogen sağ mədəcik kardiomiopatiyası, sarkoidoz zamanı ürəyin zədələnməsi.
- Ürək çatışmazlığı. Mədəciklərin genişlənməsi və nasos funksiyasının azalması riski xeyli artırır.
- Anadangəlmə ürək qüsurları. Xüsusən cərrahi korreksiyadan sonra qalan çapıqlar.
- İrsi kanalopatiyalar. Uzun QT sindromu, Brugada sindromu, katexolaminergik polimorf mədəcik taxikardiyası – bu zaman ürəyin quruluşu normal ola bilər.
- Elektrolit pozuntuları. Kalium və maqneziumun azalması, məsələn, sidikqovucu preparatların qəbulu, qusma və ya ishal fonunda.
- Dərmanlar və maddələr. QT intervalını uzadan bəzi antiaritmiklər, antibiotiklər, antidepressantlar, antipsixotiklər; kokain, amfetaminlər və digər stimulyatorlar.
Təsnifat
Mədəcik taxikardiyası müddətinə, EKQ-dəki formasına və səbəbinə görə təsnif olunur:
- qeyri-davamlı – otuz saniyədən az davam edən, öz-özünə keçən epizodlar;
- davamlı – otuz saniyədən uzun sürən və ya qan dövranı pozulduğu üçün daha tez müdaxilə tələb edən;
- monomorf – EKQ-də eyni formalı komplekslər; çox vaxt infarktdan sonrakı çapıqla bağlıdır;
- polimorf, o cümlədən «piruet» tipli taxikardiya – çox vaxt uzun QT fonunda; tez mədəciklərin fibrilyasiyasına keçə bilər;
- idiopatik – struktur cəhətdən sağlam ürəkdə, çox vaxt mədəciklərin çıxış yollarından başlayır, proqnozu adətən yaxşıdır.
Klinik mənzərə
Əlamətlər ürək döyüntülərinin tezliyindən, taxikardiyanın müddətindən və ürəyin ilkin vəziyyətindən asılıdır. Eyni taxikardiya sağlam ürəkli insanda yalnız ürəkdöyünmə yarada bildiyi halda, zəif ürəkdə qısa müddətdə şoka səbəb ola bilər.
- qəfil başlayan və qəfil bitən güclü, sürətli ürəkdöyünmə;
- başgicəllənmə, gözlərin qaralması;
- nəfəs darlığı, havaçatmama hissi;
- döş qəfəsində ağrı və ya sıxılma;
- kəskin halsızlıq, soyuq tər, dərinin solğunluğu;
- bayılma və ya bayılmaya yaxın vəziyyət, xüsusən fiziki yük zamanı;
- ağır hallarda – huşun itməsi, nəbzin və normal nəfəsin olmaması (ürəyin dayanması).
Qeyri-davamlı epizodlar heç bir əlamət verməyə bilər və yalnız EKQ monitorinqində aşkarlanır. Uşaqlarda və gənclərdə fiziki yük, emosional gərginlik və ya qəfil səs zamanı bayılma irsi ritm pozuntusunun əlaməti ola bilər. Hamiləlikdə mədəcik taxikardiyası nadirdir, lakin əvvəldən ürək xəstəliyi olan qadınlarda risk artır və kardioloq nəzarəti lazımdır.
Dərhal 103-ə zəng etmək lazımdır, əgər güclü ürəkdöyünmə başgicəllənmə, döş ağrısı, nəfəs darlığı və ya bayılma ilə müşayiət olunursa, həmçinin sürətli ürəkdöyünmə tutması özünü nisbətən yaxşı hiss etdiyiniz halda belə keçmirsə. İnsan huşunu itiribsə və normal nəfəs almırsa, 103-ə zəng edin, dərhal ürək-ağciyər reanimasiyasına başlayın və əlçatan olduqda avtomatik xarici defibrilyatordan istifadə edin.
Xəstəliyin simptomları
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnozun əsas açarı tutma zamanı çəkilmiş EKQ-dir, ona görə imkan olduqda epizod zamanı EKQ çəkdirmək çox vacibdir. Həkim şikayətləri, keçirilmiş ürək xəstəliklərini, qəbul edilən dərmanları və ailədə gənc yaşda qəfil ölüm hallarını ətraflı soruşur.
- EKQ – tutma zamanı geniş komplekslərlə sürətli ritm görünür; tutmadan kənar EKQ-də çapıq, uzun QT və digər əlamətlər aşkarlana bilər;
- Holter monitorinqi, uzunmüddətli və implantasiya olunan monitorlar – nadir və əlamətsiz epizodları qeydə almaq üçün;
- exokardioqrafiya – ürəyin quruluşu və mədəciklərin nasos funksiyası;
- ürəyin kontrastla MRT-si – çapıq, miokardit, kardiomiopatiyaların aşkarlanması;
- koronaroqrafiya və ya KT koronaroqrafiya – işemik səbəbin istisnası;
- qan analizləri – kalium, maqnezium, troponin, qalxanabənzər vəzi hormonları;
- yüklənmə testi – fiziki yüklə bağlı aritmiyalarda;
- elektrofizioloji müayinə – taxikardiyanın mexanizmini və mənbəyini dəqiqləşdirmək, ablyasiyanı planlaşdırmaq üçün; irsi şübhədə – genetik test və ailə üzvlərinin müayinəsi.
Differensial diaqnostika əsasən keçiriciliyi pozulmuş supraventrikulyar taxikardiya ilə aparılır; geniş kompleksli taxikardiya əksi sübut olunana qədər mədəcik taxikardiyası kimi qəbul edilir.
Ağırlaşmalar
- mədəciklərin fibrilyasiyası və qəfil ürək ölümü;
- kardiogen şok;
- ürək çatışmazlığının yaranması və ya ağırlaşması, tez-tez təkrarlanan taxikardiyada – taxikardiya mənşəli kardiomiopatiya;
- beynin və digər orqanların qanla təchizatının pozulması;
- bayılma zamanı travmalar, o cümlədən avtomobil sürərkən qəzalar;
- defibrilyatorun təkrarlanan boşalmaları və onlarla bağlı narahatlıq.
Müalicə
Müalicənin məqsədi tutmanı dayandırmaq, təkrarlanmasının qarşısını almaq və qəfil ölüm riskini azaltmaqdır. Taktikanı kardioloq və aritmoloq ürəyin vəziyyətini nəzərə alaraq müəyyən edir.
Təcili yardım. Nəbz yoxdursa – ürək-ağciyər reanimasiyası və dərhal defibrilyasiya. Qan dövranı pozulubsa (təzyiq düşüb, huş qarışıb, döş ağrısı və ya ağciyər ödemi var) – təcili elektrik kardioversiyası. Vəziyyət stabil olduqda ritmi bərpa etmək üçün venadaxili antiaritmik preparatlar tətbiq oluna bilər, effekt olmadıqda kardioversiya aparılır. Eyni zamanda elektrolit pozuntuları korreksiya edilir, kəskin koronar sindrom istisna olunur.
Uzunmüddətli müalicə.
- implantasiya olunan kardioverter-defibrilyator – ürəyin dayanmasından sağ qalmış və yüksək qəfil ölüm riski olan pasiyentlərdə əsas qoruyucu üsul; taxikardiyanın yaranmasının qarşısını almır, lakin onu vaxtında dayandırır;
- kateter ablyasiyası – taxikardiyanın mənbəyinin radiotezlikli enerji ilə aradan qaldırılması; idiopatik formalarda tam effekt verə bilər, çapıqla bağlı formalarda isə tutmaların sayını xeyli azaldır;
- dərmanlar – beta-adrenoblokatorlar və digər antiaritmik preparat qrupları; seçim ürəyin vəziyyətindən və mümkün yan təsirlərdən asılıdır;
- əsas xəstəliyin müalicəsi – koronar arteriyaların revaskulyarizasiyası, ürək çatışmazlığının müasir müalicəsi, elektrolitlərin korreksiyası, QT-ni uzadan dərmanların dayandırılması.
Nə etmək olmaz. Antiaritmik dərmanları özbaşına dayandırmaq, qəbul qaydasını dəyişmək və ya başqasının məsləhəti ilə yeni dərman başlamaq təhlükəlidir – bəzi antiaritmiklər özləri ağır aritmiyaya səbəb ola bilər. Ürəkdöyünməni keçirmək üçün evdə tətbiq olunan üsullar (nəfəsi saxlama, gərginləşmə) mədəcik taxikardiyasında adətən təsirsizdir və yalnız vaxt itkisinə səbəb olur.
Reabilitasiya
- aritmoloq və kardioloqda müntəzəm nəzarət, defibrilyatorun planlı yoxlanılması, mümkün olduqda məsafədən monitorinq;
- dərmanların vaxtında və fasiləsiz qəbulu, kalium və maqneziumun dövri yoxlanılması;
- fiziki aktivliyin həcminin həkimlə razılaşdırılması, lazım olduqda kardioreabilitasiya proqramı;
- nəqliyyat vasitəsi idarə etmək və peşə fəaliyyəti barədə həkimlə məsləhət – bayılma və ya defibrilyator boşalmasından sonra sürücülük müəyyən müddət məhdudlaşdırılır;
- defibrilyator boşaldıqda nə etmək barədə fərdi təlimat;
- yaxınlara ürək-ağciyər reanimasiyasının öyrədilməsi.
Profilaktika
Mədəcik taxikardiyasının profilaktikası əsasən ürək xəstəliklərinin qarşısını almağa və onların düzgün müalicəsinə əsaslanır.
- arterial təzyiqə, xolesterinə və qan şəkərinə nəzarət, siqaretdən imtina – ürəyin işemik xəstəliyinin qarşısını almaq üçün;
- infarktdan sonra və ürək çatışmazlığında təyin olunmuş müalicəyə ciddi riayət;
- QT intervalını uzadan dərmanlardan ehtiyatlı istifadə – yeni dərman başlamazdan əvvəl həkimə ritm pozuntusu barədə məlumat vermək;
- kalium və maqnezium balansına nəzarət, xüsusən sidikqovucu preparatlar qəbul edərkən;
- stimulyatorlardan, narkotiklərdən və enerji içkilərinin həddindən artıq istifadəsindən imtina;
- ailədə gənc yaşda qəfil ölüm və ya izah olunmayan bayılma olubsa – yaxın qohumların kardioloji müayinəsi.
Hansı həkimə müraciət etməli
Ürəkdöyünmə tutmaları və bayılma zamanı kardioloqa müraciət etmək lazımdır; mədəcik taxikardiyası təsdiqləndikdə müalicəni aritmoloq (kardioloq-elektrofizioloq) aparır. Uşaqlarda müayinəni uşaq kardioloqu həyata keçirir.
Yadda saxla!
Mədəcik taxikardiyası ən təhlükəli ritm pozuntularındandır.
- Güclü ürəkdöyünmə ilə başgicəllənmə, döş ağrısı və ya bayılma zamanı, həmçinin keçməyən sürətli ürəkdöyünmədə dərhal 103-ə zəng edin.
- İnsan huşsuzdursa və normal nəfəs almırsa, ürək-ağciyər reanimasiyasına başlayın, avtomatik xarici defibrilyatordan istifadə edin.
- Antiaritmik dərmanları özbaşına dəyişməyin və dayandırmayın.
- Ailədə gənc yaşda qəfil ölüm olubsa, kardioloji müayinədən keçin.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Struktur cəhətdən sağlam ürəkdə bəzi idiopatik formalar nisbətən xoşxassəli gedir və ablyasiya ilə yaxşı müalicə olunur. Lakin keçirilmiş infarkt və ya kardiomiopatiya fonunda yaranan taxikardiya yüksək qəfil ölüm riski ilə bağlıdır və mütləq ixtisaslaşmış müalicə tələb edir.
İmplantasiya olunan kardioverter-defibrilyator ürək ritmini daim izləyir. Təhlükəli taxikardiya aşkarlandıqda əvvəlcə sürətli stimulyasiya ilə onu dayandırmağa çalışır, lazım olduqda isə elektrik zərbəsi verir və həyatı xilas edir.
Bu, taxikardiyanın növündən və əsas xəstəlikdən asılıdır. Bəzi hallarda ablyasiyadan sonra antiaritmik dərmanlar dayandırılır, digərlərində isə ürək xəstəliyinin müalicəsi davam edir. Qərarı aritmoloq verir.
Tək boşalmadan sonra özünüzü yaxşı hiss edirsinizsə, sakitləşin və həkiminizə xəbər verin – cihazın yoxlanılması lazımdır. Qısa müddətdə bir neçə boşalma olarsa və ya boşalmadan sonra döş ağrısı, nəfəs darlığı, huşun qarışması yaranarsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Bu, taxikardiyanın səbəbindən və növündən asılıdır. Bəzi irsi formalarda və kardiomiopatiyalarda intensiv idman təhlükəli ola bilər, idiopatik formalarda isə uğurlu müalicədən sonra aktivlik çox vaxt məhdudlaşdırılmır. Yükün həcmini yalnız müayinədən sonra kardioloq müəyyən edir.
Uzun QT sindromu, Brugada sindromu və bəzi kardiomiopatiyalar kimi irsi xəstəliklərlə bağlı formalar ailədə təkrarlana bilər. Belə hallarda genetik test və yaxın qohumların kardioloji müayinəsi tövsiyə olunur. İnfarktdan sonra yaranan taxikardiya isə irsən keçmir.
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
