Qlomerulonefrit — əsasən böyrəyin qlomerulyar aparatının prosesə cəlb olunması ilə xarakterizə olunan immun-iltihabi mənşəli böyrək xəstəliyidir. Çox vaxt müalicə olunmamış kəskin tonzillitdən, virus infeksiyalarından, pnevmoniyadan sonra, bəzən isə müxtəlif immun preparatların yeridilməsi nəticəsində yaranır.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrək qlomerullarının iltihabı
- glomerulonephritis
Xəstəlik haqqında
Qlomerulonefrit — əsasən böyrəyin qlomerulyar aparatının prosesə cəlb olunması ilə xarakterizə olunan immun-iltihabi mənşəli böyrək xəstəliyidir. Çox vaxt müalicə olunmamış kəskin tonzillitdən, virus infeksiyalarından, pnevmoniyadan sonra, bəzən isə müxtəlif immun preparatların yeridilməsi nəticəsində yaranır. Tez-tez birləşdirici toxumanın sistem patologiyalarını (məsələn, sistem qırmızı qurdeşənəyini) müşayiət edir.
Uroloqları qlomerulonefritin simptomları, diaqnostikası və müalicəsi barədə müasir məlumatlara malikdirlər.
Qlomerulonefrit əsasən uşaqlarda və 40 yaşdan aşağı böyüklərdə rast gəlinir. O, qazanılmış böyrək xəstəlikləri arasında ən geniş yayılmış xəstəlik hesab olunur. Bu, böyük sosial problemdir, çünki xəstəlik kiçik pasiyentlərin 1%-ni və bundan əziyyət çəkən böyüklərin 10%-ni əlilliyə gətirib çıxarır. Patoloji proses böyrəklərin filtrasiya mexanizminin sabitliyinin pozulmasından və tədricən böyrək çatışmazlığının inkişafından ibarətdir ki, bu da ödemlər, arterial təzyiqin sıçrayışları və ümumi intoksikasiya əlamətləri ilə təzahür edir. Belə pasiyentlər sonradan hemodializ və ya böyrək transplantasiyasına ehtiyac duyurlar.
Səbəbləri
Qlomerulonefritin əsas səbəbi β-hemolitik streptokokun törətdiyi infeksion xəstəliklərdir (kəskin tonzillit, skarlatina, streptodermiya). Xəstənin soyuması və ya uzun müddət sərin və yüksək rütubətli şəraitdə qalması patologiyanın inkişaf ehtimalını artırır.
Virusların və bakteriyaların xüsusi nefritogen ştammları müəyyən edilmişdir. Tədqiqatlar nəticəsində müəyyən olunmuşdur ki, uşaq kollektivlərində belə infeksiyaların alovlanması zamanı yoluxanların 3-15%-ində böyrək funksiyasının pozulmasının əlamətləri aşkarlanırdı, onların ətrafında olan insanların (uşaqların və ya qulluqla məşğul olan böyüklərin) 50%-ində isə sidik tərkibində dəyişikliklər qeyd olunurdu. Bu, xəstəliyin simptomsuz gediş imkanını göstərir.
Daha nadir hallarda qlomerulonefrit qızılcadan, suçiçəyindən, toksoplazmozdan, bəzi kəskin respirator virus infeksiyalarından sonra yaranır. Bu patologiya ilə qızılı stafilokok tərəfindən törədilən xəstəliklər arasında əlaqə izlənilir.
Xəstəliyin inkişafı anormal immun cavaba və orqanizmin öz toxumalarına qarşı anticisimlərin əmələ gəlməsinə əsaslanır. Buna görə də qlomerulonefrit sistemli birləşdirici toxuma xəstəliklərinin təzahürlərindən biri ola bilər. Patologiyaya meyl genetik olaraq şərtlənə bilər. Bəzi hallarda onun simptomları kimyəvi maddələrlə zəhərlənmə, nefrotoksik xüsusiyyətlərə malik dərman preparatlarının qəbulu fonunda yaranır.
Təsnifat
Gediş xarakterindən asılı olaraq qlomerulonefritin kəskin, xroniki və sürətlə proqressivləşən formaları ayırd edilir. Kəskin proses iki variantdan hər hansı biri ilə gediş göstərə bilər:
- tsiklik və ya tipik (qəfil, güclü klinik simptomatika ilə debüt edir);
- atsiklik və ya latent (kəskin qlomerulonefritin simptomları tədricən artır, çox vaxt qeyri-spesifik olur ki, bu da gec diaqnoz və prosesin xronikiləşməsi riskinə görə təhlükəlidir).
Xroniki qlomerulonefrit üçün belə gediş variantları xarakterikdir:
- hipertonik (arterial hipertenziyanın üstünlük təşkil etməsi ilə, sidik sindromu zəif ifadə olunur);
- nefrotik (ödemlərlə və sidik analizində pozğunluqlarla müşayiət olunur);
- qarışıq (əvvəlki iki variantın birləşməsi);
- hematurik (sidikdə eritrositlər aşkar olunur, xəstəliyin digər əlamətləri demək olar ki, olmur);
- latent (ödem və hipertenziya demək olar ki, yoxdur, nefrotik sindrom zəif ifadə olunur).
Prosesin aktivliyinə görə xroniki qlomerulonefritin iki mərhələsi ayırd edilir:
- aktiv, yaxud prosesin kəskinləşməsi (klinik simptomatika artır, aydın şəkildə ifadə olunur);
- remissiya (xəstəliyin təzahürləri demək olar ki, yoxdur).
Klinik mənzərə
Xəstəliyin ilk əlamətləri keçirilmiş infeksiyadan 2-3 həftə sonra yaranır (çox vaxt β-hemolitik streptokok tərəfindən törədilmiş olur). Onlar çox vaxt qeyri-spesifikdir, patologiyanın formasından asılıdır. Aydın klinik mənzərə ilə aqressiv gediş (kəskin qlomerulonefrit) və ya zəif ifadə olunmuş simptomatika, hətta simptomsuz inkişaf (xroniki formada) mümkündür.
Kəskin qlomerulonefrit üçün sindromlar xarakterikdir:
- sidik (həcmin azalması, sidiyin rənginin dəyişməsi, onda eritrositlərin, silindrlərin, zülalın olması);
- ödemli (üzün və ətrafların, xüsusən günün birinci yarısında şişməsi);
- hipertonik (arterial təzyiqin cüzi, orta və ya nəzərəçarpacaq dərəcədə artması).
Qlomerulonefritin ilk simptomları bunlardır:
- bədən temperaturunun yüksəlməsi;
- ümumi zəiflik;
- üşütmə;
- iştahanın olmaması;
- ürəkbulanma;
- bel nahiyəsində narahatlıq, ağırlıq;
- dərinin avazıması;
- göz qapaqlarının şişkinliyi.
3-5-ci günündə sutkalıq sidiyin miqdarı kəskin şəkildə azalır (oliquriya). Bir qədər sonra diurez artır, lakin sidiyin sıxlığı azalır.
Qlomerulonefritin xarakterik əlaməti – hematuriyadır. Qan sidiyə az miqdarda düşə bilər (halların 85%-ində), bu zaman formalı elementləri yalnız mikroskop vasitəsilə aşkar etmək mümkündür, lakin sidiyin rəng çalarlarında müəyyən dəyişiklik müşahidə olunur. Təxminən 10-15% pasiyentdə makrohematuriya müşahidə edilir – sidik çirkli-çəhrayı, qəhvəyi, demək olar ki, qara rəng alır – «ət suyu» rəngi.
Qlomerulonefriti müşayiət edən ödemləri həmişə çılpaq gözlə görmək mümkün olmur. Əzələlərdə və dərialtı toxumada 3 litrə qədər maye yığılmasını müşahidə etmək o qədər də asan deyil. Kök insanlarda adətən yalnız ətrafların həcminin müəyyən dərəcədə artması və ya dərialtı piy toxumasının bərkiməsi aşkar edilir.
Pasiyentlərin əksəriyyətində arterial təzyiq yüksəlir. Uşaqlarda ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf ehtimalı yüksəkdir. Qan dövranı pozğunluqları fonunda sinir sisteminin fəaliyyətində pozuntular mümkündür – qıcıqlanma, əsəbilik, baş ağrısı.
Xroniki qlomerulonefrit kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbələşməsi ilə gedir. Onun əlamətləri kəskin formanın təzahürlərinə uyğundur, lakin daha az nəzərəçarpan ola bilər, remissiya dövründə isə demək olar ki, olmur. Residiv ehtimalı payız-qış dövründə yüksəkdir. Adətən simptomlar provokasiyaedici amilin təsirindən (infeksion amillə təmasdan, soyumaqdan) 2-3 gün sonra meydana çıxır.
Xəstəliyin simptomları
- Ayaqların ödemi
- Ağciyər ödemi
- Böyrəklərdə ağrı
- Eritrositlər azalmışdır
- Eritrositlər yüksəlmişdir
- Gözlərin şişməsi
- Hiperkaliyemiya
- Kreatinin yüksəkdir
- Narıncı sidik
- Nefrotik sindrom
- Oliqouriya
- Qırmızı, çəhrayı sidik
- Qəhvəyi sidik
- Sidik cövhərinin (karbamidin) yüksəlməsi
- Sidik sindromu
- Sidikdə lopalar
- Sidikdə qan
- Tez-tez sidik ifrazı
- Ödem
- Üzün ödemi
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
İlkin «qlomerulonefrit» diaqnozunu həkim-nefroloq pasiyentin şikayətləri, anamnez məlumatları (adətən müəyyən edilir ki, şəxs yaxın vaxtlarda infeksiya keçirmişdir), obyektiv müayinə (ödemlər, arterial təzyiqin yüksəlməsi) əsasında qoyur. Yekun diaqnozu qoymaq üçün mütəxəssis pasiyentə əlavə müayinə təyin edəcək:
- ümumi sidik analizi (hematuriya, sidikdə zülalın, silindrlərin olması);
- Neçiporenko, Zimnitski üzrə sidik analizləri;
- ümumi qan analizi (leykositoz, mümkün – EÇS-in yüksəlməsi);
- qanının biokimyəvi analizi (sidik cövhəri və qalıq azot, kreatinin, ASL-O səviyyəsinin yüksəlməsi);
- doppleroqrafiya ilə böyrəklərin USM-i;
- böyrək biopsiyası – diaqnozun morfoloji verifikasiyası üçün (müalicə taktikası bundan asılı ola bilər).
Xəstəliyin səbəblərinin axtarışı mühüm yer tutur. Həkim müalicəni düzgün təyin etmək və kəskin qlomerulonefritin xroniki forma keçməsinin qarşısını almaq üçün infeksion və autoimmun amilləri dəqiq diferensiasiya etməlidir.
Müalicə
Qlomerulonefrit stasionarda müalicə olunur. Pasiyentlərə pəhriz təyin edilir ki, bu da duzlu, yağlı, qızardılmış, ədviyyatlı məhsullardan imtinanı və rasionda zülal miqdarının azaldılmasını nəzərdə tutur. Dərman terapiyası aşağıdakıların tətbiqini nəzərdə tutur:
- antibiotiklər (streptokok və ya digər bakterial infeksiya təsdiqləndikdə);
- immunosupressorlar (hormonal və ya hormonal olmayan);
- iltihabəleyhinə preparatlar;
- təzyiq səviyyəsini sabitləşdirmək, orqanizmdən mayenin xaric olunmasını yaxşılaşdırmaq, intoksikasiya əlamətlərini azaltmaq üçün simptomatik terapiya.
Ağır hallarda, böyrək çatışmazlığı inkişaf etdikdə hemodializ, qan dövranı yatağından anticisimlərin çıxarılması üçün isə – Plazmaferez. Xəstəliyin sürətlə proqressivləşməsi zamanı böyrək transplantasiyası tələb oluna bilər.
Xroniki qlomerulonefritin müalicəsi xəstəliyin remissiya dövründə belə bir sıra dərman vasitələrinin dəstəkləyici dozalarının qəbulunu nəzərdə tutur, onların qəbulunun dayandırılması residiv və ağırlaşmaların inkişafı riskini artıracaq.
Reabilitasiya
Kəskin qlomerulonefritdən və ya xroniki qlomerulonefritin kəskinləşməsindən sonra tam bərpa olunmaq üçün pasiyent fiziki və zehni cəhətdən həddindən artıq yorulmamalıdır – özünü qorumalı, stress vəziyyətlərindən uzaq durmalı, tam istirahət etməli və balanslaşdırılmış qidalanmalıdır. Xəstəliyin xroniki formasına malik şəxslər həkim tərəfindən təyin edilmiş dəstəkləyici müalicəni qəbul etməlidirlər.
Dinamik həkim müayinələri, minimal həcmdə dövri yoxlamalar – sidik analizləri və böyrəklərin USM-si son dərəcə vacibdir.
Profilaktika
Qlomerulonefritin spesifik profilaktikası yoxdur. Qeyri-spesifik profilaktika β-hemolitik streptokok tərəfindən törədilən infeksiyaların effektiv antibakterial preparatların mütləq tətbiqi ilə vaxtında adekvat müalicəsindən ibarətdir. Kəskinləşmələrin, proqressiyanın və xroniki qlomerulonefritin ağırlaşmalarının inkişafı riskini azaltmaq üçün pasiyent əmək və istirahət rejiminə riayət etməli, psixoemosional yüklənmələrdən, soyunmalardan, kəskin infeksion və ağır somatik xəstəliklərdən çəkinməlidir. Bütün bu amillər immuniteti azaldır və qlomerulonefritdən əziyyət çəkən insanın vəziyyətinin pisləşməsinə səbəb olur.
Yadda saxla!
Qlomerulonefritin gizli simptomatika ilə keçən latent formaları xüsusilə təhlükəlidir. Belə hallarda pasiyent hətta xəstə olduğunu da bilməyə bilər. Eyni zamanda, patoloji proses durmadan proqressivləşir, nefronun qlomerulları getdikcə daha çox zədələnir, böyrəklərin funksiyası dönməz şəkildə pozulur. Nəticədə xroniki böyrək çatışmazlığı inkişaf edəcək, pasiyentə isə müntəzəm plazmaferez, hemodializ və ya böyrək transplantasiyası lazım olacaq.
Məhz buna görə, guya sağlam böyrəklər olsa belə, hər il profilaktik müayinələr vacibdir. Ümumi sidik analizi onların funksiyasının pozulmasını erkən mərhələdə aşkar etməyə kömək edəcək, profilaktik USM problemin mövcudluğunu təsdiqləyəcək. Xəstəlik nə qədər tez diaqnoz qoyularsa, terapiyaya bir o qədər asan tabe olar və pasiyentin uzun və xoşbəxt həyat şansı bir o qədər çox olar!
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Yetkinlərdə və uşaqlarda qlomerulonefritin diaqnostikası və müalicəsi ilə uroloq həkim məşğul olur.
Xeyr, qadınlarda və kişilərdə qlomerulonefritin əlamətləri təxminən eynidir. Klinik mənzərə xəstənin cinsindən daha çox xəstəliyin formasından asılıdır.
Bu patologiyanın konkret insanda gedişinin ağırlığı bir sıra amillərdən asılıdır: xəstəliyin səbəbi, risk amillərinin mövcudluğu, yaş, orqanizmin yanaşı xəstəlikləri.
Mövzu üzrə məqalələr
Kəskin böyrək çatışmazlığı
Böyrək çatışmazlığı — böyrəklərin funksional qabiliyyətinin ağır pozğunluqları nəticəsində inkişaf edən sindromdur.
İstiqamət: Nefrologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
