Allergiya — orqanizmə potensial təhlükəsiz maddələrin daxil olmasına qeyri-adekvat reaksiya nəticəsində yaranan xroniki xəstəlikdir. Belə maddə ilə təkrar təmasda inkişaf edir, hər növbəti görüşdə daha da parlaq təzahür edir.
Yayımlanma tarixi:
Xəstəlik haqqında
O ciddi şəkildə 3 şərtə əməl edildikdə yaranır:
- Sensibilizasiya (orqanizm müəyyən maddələrə artmış həssaslığa malikdir);
- Təkrar təmas (əvvəllər orqanizm artıq bu maddə ilə rastlaşıb, ona qarşı antitellər yaradıb, buna görə allergenin təkrar daxil olmasında klinik aydın allergiya mənzərəsi inkişaf edir).
Bu gün allergik təbiətli xəstəliklər epidemiya xarakteri qazanıb – onlardan təxminən 30% insan, əsasən böyük şəhərlərin – havanın yüksək çirklənmə dərəcəsinə malik iri sənaye mərkəzlərinin sakinləri əziyyət çəkir. Uşaqlar daha çox xəstələnir, yetkin kişi və qadınlara isə allergiya eyni tezliklə təsir göstərir.
Səbəbləri
Ən çox allergiyaya səbəb olur:
- Bitki tozcuğu (ağac və otlar);
- Kif göbələkləri;
- Ev tozunda yaşayan gənələr;
- Qida məhsulları (yumurta, süd, araxis, balıq və dəniz məhsulları, soya, buğda, paxlalılar, sitrus meyvələri, bal və digərləri);
- Dərman vasitələri (lokal anesteziya üçün preparatlar, bəzi QSİƏP-lər, antibiotiklər, sulfanilamidlər);
- Həşərat zəhəri (eşşəkarısı, arı, mığmığa);
- Məişət kimyası vasitələri və kosmetika;
- Latex;
- Vaksinlərin, donor plazmasının tərkibinə daxil olan zülallar.
Allergenlə birincili təmasda immun sistemi aktivləşir, spesifik antitellər – immunoqlobulinlər formalaşır. «Yad» maddə orqanizmə təkrar daxil olduqda immunoloji yaddaş işə düşür – immunitet allergeni «tanıyır», sürətlə böyük miqdarda immunoqlobulin istehsal edir, potensial təhlükəli birləşməni bağlayıb orqanizmdən çıxarmaq üçün bir sıra bioloji maddələr (allergiya mediatorları) sintez edir. Məhz mediatorlar pasiyentdə allergiyanın bu və ya digər əlamət və simptomlarının yaranmasına səbəb olur.
Təsnifat
Səbəbkar amilindən asılı olaraq allergiyanın belə tipləri ayırd edilir:
- Qida (allergen qida məhsullarına aiddir);
- Məişət (insanı məişətdə əhatə edən maddələrə – kosmetik vasitələrə, məişət kimyasına, toxuma komponentlərinə, toza və s. Hipersensitivlik qeyd olunur);
- Dərman (dərman preparatının qəbuluna cavab olaraq yaranır);
- Infeksion (orqanizmin müəyyən törədici ilə yoluxmasının nəticəsi olur).
- Mövsümi;
- Peşə;
- Məişət.
Müxtəlif yollarla orqanizmə daxil olaraq (nəfəs alınan havayla, qida ilə, inyeksiya yolu ilə, birbaşa təmasda), allergenlər müxtəlif orqan və sistemləri zədələyir ki, bu da müvafiq simptomatikada təzahür edir. Bu meyar əsasında allergik xəstəliklərin belə qrupları ayırd edilir:
- Tənəffüs sistemini zədələyən, yaxud respirator (allergik burun axması (rinit), bronxit, bronxial astma);
- Dərini zədələyən, yaxud allergodermatozlar (urtikariya, ekzema);
- Həzm-bağırsaq traktını zədələyən (allergik qastrit, enterokolit) və s.
Klinik mənzərə
Yetkin və uşaqlarda allergiya əlamətləri hansı orqanın konkret provokasiya edici maddə üçün hədəf olmasından asılıdır:
1. Allergodermatozlar quruluq, qaşınma, soyulma, dərinin qızarması, birbaşa allergenlə təmas zonasında və ya bütün bədən üzrə ləkəli-papulyoz və ya digər xarakterli səpgi ilə xarakterizə olunur.
2. Tənəffüs sistemi orqanlarının zədələnməsində pasiyentdə yaranır:
- Burun tıxanması, burun tənəffüsünün çətinləşməsi ilə müşayiət olunan;
- Burunda yanğı, qaşınma;
- Asqırma;
- Öskürək;
- Tənəffüs çətinliyi;
- Burundan maye şəffaf ifrazat.
- Göz konyunktivası zədələndikdə inkişaf edir:
- Sklera qızarması, ödemi;
- Qaşınma, yanğı, gözlərdə qum, yad cisim hissi;
- Göz yaşarması.
- Allergenin qana və ya həzm traktına düşməsi çağırır:
- Ağız boşluğu toxumalarının ödemini, boğazda yad cisim hissi;
- Ürəkbulanma, qusma;
- Bağırsaq boyunca tutmaşəkilli ağrılar;
- Nəcis pozğunluqları (diareya).
Yuxarıda sadalanan yetkinlərdə allergiya simptomları müəyyən maddələrlə təmasdan sonra ciddi şəkildə yaranır (məsələn dəriyə ətir sürtdükdən, papatya tozcuğu tənəffüs etdikdən və ya araxis istehlak etdikdən sonra), onun orqanizmə təsiri olmadıqda isə pasiyent özünü yaxşı hiss edir və xoşagəlməz hisslər yaşamır.
Xəstəliyin simptomları
- Asqırma
- Bişmə
- Boğazda yanma
- Boğazın qızarması
- Boğulma
- Burun tutulması
- Cinsiyyət dodaqlarının böyüməsi
- Coğrafi dil
- Döş qəfəsində xışıltılar
- Dəri qaşınması
- Dəri səpgisi
- Gecə öskürüyü
- Göz qapağı səyriyir
- Gözlərdə yanma
- Hava çatışmazlığı
- Hipovolemiya
- Hürən öskürək
- Plomb qoyulduqdan sonra diş ağrısı
- Qabarcıqlar
- Qırtlağın şişməsi
- Subfebril temperatur
- Yağlı saçlar
- Ödem
- Öskürək
- Üşütmə
- İntim bölgədə sızanaqlar
- Əl barmağının şişməsi
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Bu patologiyaya şübhə olduqda diaqnostik tədbirlər kompleksi aşağıdakı mərhələləri əhatə edir:
- Şikayətlərin toplanması;
- Anamnezin toplanması (həkim pasiyentdən şikayətlərinin nə vaxt və nə ilə əlaqədar birinci dəfə yarandığını, zamanla necə dəyişdiyini, hər hansı müalicə tədbirlərinin aparılıb-aparılmadığını, aparılıbsa hansı effektlə, yaxın qohumlarında oxşar hallar və pasiyentin ümumi somatik sağlamlıq vəziyyəti haqqında sorğu-sual edir);
- Mövcud olarsa tibbi sənədlərin öyrənilməsi (stasionar arayışları, müayinə nəticələri, mütəxəssislərin konsultativ nəticələri);
- Laborator tədqiqatlar (qanın klinik analizi, spesifik IgE səviyyəsinin müəyyən edilməsi, allergoprobalar);
- Müxtəlif qrup allergenlərlə dəri testləri;
- Spirometriya;
- Profilli mütəxəssislərin konsultasiyaları – pulmonoloq, qastroenteroloq, dermatoloq və digərləri.
Müalicə
Böyüklərdə və uşaqlarda allergiyanın müalicəsinin əsası allergenlə təmasın dayandırılması və onun orqanizmdən xaric edilməsidir (eliminasiya). Pasiyentə reaksiyanı törədən məhsulu qəbul etməmək, tərkibində allergiya yaradan maddələr olan kosmetika və məişət kimyası vasitələrindən istifadə etməmək, polinozda isə mümkün olduqda “təhlükəli” bitkinin bitmədiyi bölgəyə köçmək tövsiyə olunur.
Allergik reaksiyanı yatırmaq və onun təzahürlərini aradan qaldırmaq üçün antihistamin vasitələr, qlükokortikoid preparatları yerli (buruna) və ya sistem şəkildə (qısa kurs tablet və ya inyeksiya formasında), bronxları genişləndirən vasitələr və sorbentlər istifadə olunur.
Allergen məlumdursa, remissiya dövründə effektiv müalicə üsulu olan allergen-spesifik immunoterapiya (ASİT) tətbiq edilə bilər. Onun mahiyyəti orqanizmin həmin maddəyə həssaslığının tədricən azaldılmasıdır. Bunun üçün allergen müəyyən fasilələrlə dərialtına və ya dilaltına, az konsentrasiyada, konsentrasiyanı tədricən artırmaqla yeridilir. Bu müalicə allergiya simptomlarını uzun müddətə aradan qaldırmağa imkan verir və xüsusilə mövsümi allergiyada, yəni polinozda geniş tətbiq olunur.
Vacibdir: üzün, dilin, boğazın şişməsi, nəfəs almağın çətinləşməsi, kəskin zəiflik və ya huşun dumanlanması anafilaksiyanın əlamətləri ola bilər. Belə hallarda dərhal təcili yardım çağırın.
Profilaktika
Allergik reaksiyaların inkişafının qarşısını almaq üçün onları törədən maddələrlə təmasdan çəkinmək və sağlam həyat tərzi keçirmək lazımdır. Polinozda dərmanla profilaktika üsulu da mövcuddur: “təhlükəli” dövrdə, hətta allergiyanın təzahürləri başlamazdan əvvəl, həkimin təyinatı ilə antiallergik vasitələrin qəbulu tövsiyə oluna bilər.
Yadda saxla!
Öz praktikamda tez-tez rast gəlirəm ki, pasiyentlər kəskin olmayan allergik xəstəliyin (rinit, dermatoz) ilk əlamətləri yarandıqda həkimə köməyə tələsmirlər. Onlar öz vəziyyətlərini «heç nə qorxulu deyil» kimi qiymətləndirir və onun aradan qaldırılması üçün heç bir tədbir görmürlər, yaxud daha da bədi olan, özmüalicə ilə məşğul olurlar – xalq təbabəti üsullarından istifadə edir, qonşuların və ya aptek əczaçısının məsləhəti ilə dərman qəbul edirlər.
Belə taktika düzgün deyil. Ən azı, o vəziyyətinizi yaxşılaşdırmayacaq – xəstəliyin simptomları uzun müddət saxlanacaq. Daha pisi, müalicənin olmaması və ya düzgün olmayan terapiya allergik prosesin ağırlaşmasına, xəstəliyin proqressivləşməsinə, ağırlaşmaların (məsələn bronxial astma) inkişafına gətirib çıxaracaq, onların öhdəsindən gəlmək allergiyanın ilkin təzahürlərindən xeyli çətin olacaq. Pasiyentləri öz sağlamlıqlarına diqqətli, qayğıkeş münasibətə çağırıram və zərurət olduqda köməyə peşəkarlara müraciət etməyə.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Bu xəstəliyin sizdə olmasına şübhə olduqda allerqoloq və ya terapevtə müraciət etmək lazımdır.
Allergik reaksiya orqanizmin provokasiya edici maddə ilə təmasında həmişə yaranacaq. Əgər belə təmas olmasa — reaksiya yaranmayacaq.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə allergiya: dərmansız üsullar nə vaxt kifayət etmir?
Asqırma, burun axması və göz qaşınması hamiləlikdə də allergiya ilə əlaqəli ola bilər. Lakin burun tutulmasının hər səbəbi…
İstiqamət: Ginekologiya / Allergologiya
Allergik rinit — bəşəriyyətin dörddə birinin problemi
Allergik rinit geniş yayılmış xəstəliklərə aiddir. Statistikaya görə, bu və ya digər formada bütün bəşəriyyətin dörddə birinə qədəri…
İstiqamət: Allergologiya
Qida allergiyası
Bir çox qida məhsullarının allergen xassələrə malik olması hələ Qalenə məlum idi, o deyirdi: «Birinə qida olan, digərinə…
İstiqamət: Allergologiya
Allergiyasız yaz
Budur, qış da başa çatdı. Hamımız səbirsizliklə istiləri və təbiətin coşqun çiçəklənməsini gözləyirik. Yazın və yayın gəlişi ilə…
İstiqamət: Allergologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
