Reflüks-ezofagit mədə möhtəviyyatının qida borusuna reflüksü nəticəsində selikli qişanın iltihabıdır və qastroezofageal reflüks xəstəliyinin təzahürlərindən biridir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Qastroezofagial reflüks xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Ürəkyanması reflüks-ezofagitin, yəni xroniki xəstəlik olan qastroezofagial reflüks xəstəliyinin (QRX) əsas simptomudur – bu xəstəlik mədə möhtəviyyatının qida borusuna daxil olması nəticəsində onun aşağı hissəsinin zədələnməsi ilə təzahür edir.
Səbəbləri
QERX-in inkişafına səbəb olan amillərə diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı (qida borusu yırtığı), stress, piylənmə, hamiləlik, siqaret çəkmə, bəzi dərmanların qəbulu (kalsium antaqonistləri, antixolinerqik preparatlar, beta-adrenoblokatorlar və s.) aid edilir.
Qastroezofageal reflüks xəstəliyinin bilavasitə səbəbi mədə möhtəviyyatının qida borusunun selikli qişası ilə uzunmüddətli təmasıdır. Motorikanın pozulması onunla nəticələnir ki, turş mədə mühiti təkcə qida borusuna keçmir, həm də orada uzun müddət qalır.
Kütlələrin əks hərəkətinə mane olmalı olan aşağı qida borusu sfinkterinin qeyri-düzgün işi (zəifliyi) mədə möhtəviyyatının qida borusuna keçməsinə səbəb olur, qida borusunun qeyri-kafi peristaltikası və qida borusu klirensinin azalması isə mədənin yavaş boşalmasına və bu aqressiv mühitin çıxarılmasına səbəb olur. Qoruyucu funksiyaların belə balanssızlığı reflüks-ezofagitin inkişafına gətirib çıxarır.
Turşunun və safranın qida borusunun selikli qişasına uzunmüddətli təsiri onun xroniki iltihabına və eroziv-xoralı dəyişikliklərinə səbəb olur, qida borusunun aşağı şöbələrinin dəyişilmiş selikli qişa ocaqları tez-tez xərçəng şişinin böyüməsi üçün mənbə rolunu oynayır.
Xəstəliyin ilkin mərhələlərində qida borusunun distal şöbəsinin ayrı-ayrı eroziya sahələri müşahidə olunur, ikinci mərhələdə ayrı-ayrı iltihab ocaqları birləşərək ümumi sahəyə çevrilir, sonra üçüncü mərhələdə iltihab prosesi selikli qişanın bütün səthini əhatə edir, xoralar yaranır. Dördüncü mərhələ – bu qida borusunun xroniki xorası, stenoz, qida borusu selikli qişasının silindrik metaplaziyasıdır (Barrett qida borusu).
Reflüks xəstəliyi olan xəstələr burun əlavə boşluqlarının, traxeya, qırtlaq və ağciyər xəstəliklərinin müxtəlif növlərinə tutulma riskinin artmasına məruz qalırlar (stenokardiya və/və ya ürək ritminin pozulması ilə müşayiət olunan işemik ürək xəstəliyi, reflüks laringit və farinqit, residivləşən pnevmoniyalar, bronxial astma, diş eroziyaları və s.).
Klinik mənzərə
Qastroezofageal reflüks xəstəliyinin xarakterik simptomları – ürəkyanması, döş sümüyü nahiyəsində ağrılar, turş gəyirmə, requrgitasiya, ürəkbulanma, ağrılı və çətinləşmiş qida keçməsi, yeməkdən sonra diskomfort, meteorizmdir. Pəhrizdə yol verilən səhvlər (yağlı qidaların, qazlı içkilərin, alkoqolun qəbulu), siqaret çəkmə, fiziki yüklənmələr, dar kəmərli geyimlərin geyilməsi simptomların güclənməsinə səbəb ola bilər.
Qastroezofageal reflüks xəstəliyi (QERX, reflüks-ezofagit) qida borusunun ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir, onun simptomları, ilk növbədə ürəkyanması, ölkənin yetkin əhalisinin yarısında epizodik olaraq baş verir, kişilər və qadınlar eyni tezlikdə xəstələnirlər, adətən 20-45 yaş arasında.
QERX – məkrli xəstəlikdir, lazımi müalicə olmadan o, ciddi ağırlaşmalara, o cümlədən qida borusu xərçənginə səbəb ola bilər. Təhlükə onunla ağırlaşır ki, həyatlarını korlayan çoxlu xoşagəlməz simptomlara baxmayaraq, bir çox insanlar həkimə müraciət etməyə tələsmir, simptomları ürəkyanmasına qarşı həblərlə boğmağı üstün tuturlar.
Xəstəliyin simptomları
- Ağızda acılıq
- Ağızdan pis qoxu
- Boyun ağrısı
- Boğazda ağrı
- Boğazda qıcıqlanma
- Boğazda yanma
- Boğazda yumru hissi
- Boğazın qızarması
- Dildə qəhvəyi örtük
- Dildə sarı örtük
- Döş ağrısı
- Döş qəfəsində ağırlıq
- Döş qəfəsində yanma
- Gecə öskürüyü
- Gəyirmə
- Hıçqırıq
- Hərəkət xəstəliyi
- Mədə turşuluğunun yüksəlməsi
- Sol qabırğa altında ağrı və ağırlıq
- Öskürək
- Ürəkdə ağrı
- Ürəkyanması
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
QERX-in diaqnostikası üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur. Əsas üsul endoskopik üsuldur – o, reflüks-ezofagitin mövcudluğunu təsdiqləməyə, onun ağırlıq dərəcəsini qiymətləndirməyə imkan verir. Qida borusunun selikli qişasının bioptatlarının histoloji analizi epiteli qatının distrofik dəyişikliklərinin dərəcəsi barədə əlavə məlumat verir.
Qida borusunun kontrastlı rentgenoqrafiyası reflüksün özünü aşkarlamağa, yəni kontrastın mədədən qida borusuna keçməsini qeydə almağa imkan verir. Qida borusunun rentgenoloji müayinəsi həmçinin diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığının, qida borusunun strikturasının, diafraqmanın diffuz ezofaqospazmının mövcudluğunu göstərə bilər.
Qida borusunun manometriyası (ezofaqomanometriya) – qida borusunun yığılma aktivliyini qiymətləndirməyə, onun divarının hərəkət göstəricilərini və qida borusu sfinkterlərinin fəaliyyətini öyrənməyə imkan verir.
Müalicə
Kompleks diaqnostika aparıldıqdan sonra qastroenteroloq həkim xəstənin sağlamlıq vəziyyətini hərtərəfli qiymətləndirir, xəstəliyin ağırlıq dərəcəsini və gedişat xarakterini təhlil edir və fərdi müalicə sxemi seçir.
Qastroezofageal reflüks xəstəliyinin müalicəsinin məqsədi onun simptomlarının aradan qaldırılması, ezofagitin müalicəsi, xəstəliyin ağırlaşmalarının qarşısının alınması və ya aradan qaldırılması, xəstənin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasından ibarətdir. QERX-in müalicəsi konservativ və cərrahi ola bilər.
Qastroezofageal reflüks xəstəliyinin (QERX) konservativ müalicəsi
Konservativ müalicə reflüks xəstəliyinin yüngül və orta dərəcələrində göstəriş sayılır.
Düzgün seçilmiş antireflüks terapiyası reflüksü azaltmağa, reflüksatın (mədə möhtəviyyatının) zədələyici xüsusiyyətlərini aşağı salmağa, qida borusu klirensini və qida borusu selikli qişasının qorunmasını yaxşılaşdırmağa imkan verir.
Effektiv antireflüks müalicəsinin əsasında həyat tərzinin dəyişdirilməsi durur, xüsusilə bədən çəkisini normallaşdırmaq, pəhrizi, qidalanma həcmini və vaxtını ciddi surətdə korrektə etmək lazımdır (yağlı, turş qidaların, qaz əmələ gəlməni artıran məhsulların, həmçinin şokoladın, qəhvənin, qazlı içkilərin qəbulundan çəkinmək). Siqaret çəkməni və alkoqol qəbulunu istisna etmək çox vacibdir, aşağı qida borusu sfinkterinin funksiyasını sıxışdıran preparatların qəbulundan çəkinmək lazımdır. Xəstələr həddindən artıq yeməkdən, həmçinin qarın əzələlərinə yüklənmədən çəkinməlidirlər.
Antireflüks medikamentoz terapiyasının əsasını mədə şirəsinin turşuluğunu azaldan antisekretor preparatların, ilk növbədə proton pompası inhibitorlarının müntəzəm qəbulu təşkil edir. Simptomları tez yüngülləşdirmək və qida borusunun selikli qişasını qorumaq üçün antasidlər və alqin turşusu törəmələri, peristaltikanı aktivləşdirmək və qida borusu ilə mədənin motorikasını yaxşılaşdırmaq üçün isə bəzi hallarda prokinetiklər əlavə olunur.
Orta ağırlıqlı reflüks-ezofagitin kompleks medikamentoz terapiyasında xəstələrin əksəriyyətində simptomların əhəmiyyətli dərəcədə azalması və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşması müşahidə olunur.
Əsas müalicə kursu ən azı bir ay davam etməli, sonra isə 6-12 ay ərzində xəstə saxlayıcı müalicə almalıdır. Saxlayıcı müalicə olmadan eroziv ezofagitin residiv ehtimalı yüksəkdir – o, il ərzində 90%-ə çatır.
Nəzərə almaq lazımdır ki, bir çox antasid preparatların tərkibində alüminium var və onlar simptomları qısa müddətə yüngülləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. Onların uzunmüddətli, sistemsiz qəbulu məsləhət görülmür: qəbizlik və fosfat mübadiləsinin pozulması mümkündür, böyrək çatışmazlığı olan insanlarda isə alüminium orqanizmdə toplana bilər. Alüminium tərkibli antasidlərin Alzheimer xəstəliyinin riskini artırması isə sübut olunmayıb.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya
Reflüks-ezofagitin (QERX) terapevtik stasionarda müalicəsi təkcə simptomların aradan qaldırılmasına deyil, həm də ağırlaşmaların aşkarlanmasına və profilaktikasına yönəlmiş hərtərəfli, fərdiləşdirilmiş yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitində selikli qişanın zədələnmə dərəcəsinin qiymətləndirilməsi ilə endoskopiya, sutkalıq pH-metriya, USM və analizlər daxil olmaqla tam diaqnostika aparılır – bu da reflüksün ağırlığını dəqiq müəyyən etməyə və optimal müalicə sxemi seçməyə imkan verir. Sutka boyu nəzarət altında həkimlər müasir preparatlar vasitəsilə terapiyanı operativ şəkildə korrektə edir, endoskopik və zərurət olduqda laparoskopik prosedurlar, məsələn, fundoplikasiya və ya qida borusunun aşağı sfinkterini möhkəmləndirən maqnit halqasının implantasiyasını aparırlar. Xəstə tam qidalanma, fizioterapiya prosedurları və psixoloji dəstək alır ki, bu da sağalmanı sürətləndirir, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır və residiv və ağırlaşma riskini azaldır.
Cərrahi müalicə
QERX-in cərrahi müalicəsi məsələsi konservativ terapiya təkrarlanan medikamentoz müalicə kurslarına və həyat tərzinin normallaşdırılması üzrə bütün tövsiyələrə əməl edilməsinə baxmayaraq gözlənilən effekti vermədikdə yaranır. Konservativ müalicə simptomların kəskinliyini azaltmağa və ağırlaşmaların inkişafına imkan verməməyə şərait yaradır, lakin xəstəliyin səbəbini aradan qaldırmır.
Əgər QERX-in aktiv medikamentoz müalicəsinə baxmayaraq, sizi bir ildən artıqdır ürəkyanması, ağrılar və reflüks xəstəliyinin digər simptomları narahat edirsə, təcrübəli cərrahla məsləhətləşmə barədə düşünmək vaxtıdır.
Reflüks-ezofagitin cərrahi müalicəsinə göstəriş həmçinin xəstəliyin ağırlaşmış gedişatıdır: qanaxmalar, xoralı zədələnmələr, qida borusunun peptik strikturaları, yüksək dərəcəli epiteli displaziyası ilə Barrett qida borusunun inkişafı. Cərrahi əməliyyata göstərişlər xüsusilə QERX-in diafraqmanın qida borusu dəliyinin yırtığı ilə birləşməsində tez-tez yaranır.
Profilaktika
QERX-in spesifik profilaktikası yoxdur, lakin reflüksün yaranma və kəskinləşmə riskini həyat tərzi ilə xeyli azaltmaq olar. Bu tədbirlər artıq diaqnoz qoyulmuş xəstələrdə də müalicənin effektini gücləndirir.
- Bədən çəkisini normallaşdırmaq — artıq çəki, xüsusilə qarın nahiyəsində, mədəyə təzyiqi artırır və reflüksün əsas risk amillərindən biridir.
- Yatmazdan 2–3 saat əvvəl yeməmək, axşam yeməyini yüngül etmək, az-az və tez-tez qidalanmaq.
- Çarpayının baş tərəfini 15–20 sm qaldırmaq — gecə şikayətləri olduqda faydalıdır (sadəcə yastıqları artırmaq kifayət etmir).
- Siqaretdən imtina və alkoqolun məhdudlaşdırılması.
- Şikayətləri gücləndirən qidaları (yağlı yeməklər, şokolad, qəhvə, qazlı içkilər və s.) fərdi dözümlülüyə uyğun məhdudlaşdırmaq.
- Dar kəmər və sıx geyimdən, yeməkdən dərhal sonra əyilməkdən və ağır fiziki yükdən çəkinmək.
- Qəbul etdiyiniz dərmanları həkimlə müzakirə etmək — bəziləri reflüksü gücləndirə bilər, lakin onları özbaşına dayandırmayın.
Yadda saxla!
Arabir baş verən ürəkyanma çox vaxt təhlükəli deyil, lakin həftədə iki dəfədən çox təkrarlanan və ya uzun müddət davam edən şikayətlər həkim müayinəsi tələb edir. Aylarla ürəkyanmasına qarşı dərmanları özbaşına qəbul etmək ağırlaşmaları gizlədə bilər.
Aşağıdakı «həyəcan» əlamətləri olduqda gecikmədən həkimə müraciət edin:
- udmanın çətinləşməsi və ya udarkən ağrı;
- izahsız arıqlama, iştahanın azalması;
- təkrarlanan qusma;
- anemiya, halsızlıq;
- şikayətlərin ilk dəfə 50 yaşdan sonra yaranması və ya müalicəyə baxmayaraq davam etməsi.
Qanlı və ya «qəhvə çöküntüsü» rəngli qusma, qara, qatranabənzər nəcis, həmçinin təngnəfəslik və soyuq tərlə müşayiət olunan, qola və ya çənəyə yayılan sıxıcı döş ağrısı olarsa (bu, ürək tutması ola bilər), dərhal təcili yardım çağırın.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Hamiləlik dövründə hormonal dəyişikliklər və böyüyən uşaqlığın mədəyə təzyiqi ürəkyanmasını tez-tez qarşılaşılan hala çevirir, bu adətən doğuşdan sonra öz-özünə keçir. Buna baxmayaraq, simptomlar şiddətli olduqda və ya yeməkdən imtinaya səbəb olduqda mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır, çünki hamiləlik zamanı dərman seçimi məhdudlaşır və müalicə qastroenteroloqla birgə fərdi seçilməlidir. Pəhriz və həyat tərzi dəyişiklikləri ilk addım kimi tövsiyə olunur.
QERX çox vaxt xroniki xarakter daşıyır və tam sağalmağı əvvəlcədən vəd etmək mümkün deyil, ancaq düzgün pəhriz, həyat tərzi dəyişiklikləri və həkim tərəfindən seçilən müalicə ilə simptomları əhəmiyyətli dərəcədə nəzarətdə saxlamaq mümkündür. Bəzi insanlarda simptomlar arabir təkrarlanır, digərlərində isə demək olar ki, tam yox olur. Gedişin necə olacağı diafraqma yırtığının mövcudluğu və digər fərdi amillərdən asılıdır.
Uzunmüddətli, nəzarətsiz reflüks qida borusunun selikli qişasında xroniki iltihaba, eroziyalara, hətta darlaşmaya səbəb ola bilər. Nadir hallarda uzun sürən zədələnmə qida borusu epitelinin dəyişməsinə gətirib çıxarır ki, bu da əlavə nəzarət tələb edir. Buna görə simptomlar tez-tez təkrarlandıqda müayinədən keçmək və müalicəni gecikdirməmək vacibdir. Ağırlaşma riski hər kəsdə eyni deyil.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
