Sidiyin ümumi analizi (SÜA)

Xüsusi çəki və şəffaflıq. Xüsusi çəki sidiyin qatılığını göstərir və əvvəlki gün içilən mayedən asılıdır. Yüksək çəki susuzlaşmaya, aşağı çəki çox maye qəbuluna və ya böyrək funksiyasının pozulmasına işarə edə bilər. Bulanıqlıq çöküntüdə qan hüceyrələri, silindrlər və ya duzların çox olması ilə bağlıdır və mikroskopiya ilə birlikdə qiymətləndirilir.

Turşuluq (pH). Turş tərəfə dəyişmə aclıq, zülalın kütləvi parçalanması (geniş yanıqlar, onkoloji xəstəliklər, şiş əleyhinə müalicə), süd turşusu diatezi və podaqra zamanı olur. Qələvi tərəfə dəyişmə sidik yollarının iltihabı və ya həddindən artıq qidalanma ilə bağlı ola bilər.

Zülal. Susuzlaşma, fiziki yük və ya zülallı qidadan sonra zülalın bir qədər artması normanın variantıdır. Patoloji səbəblər: sidik sisteminin kəskin və xroniki iltihabları, bəzi anadangəlmə xəstəliklər, geniş travmalar və yanıqlar, hamiləlikdə böyrək funksiyasının pozulması, ağır metal duzları və zəhərlərin təsiri.

Qlükoza. Çox şirin yemək, aclıq və stresdən sonra, hamiləliyin ikinci yarısında və uzun müddət kortikosteroid qəbulunda cüzi artım mümkündür. Patoloji səbəblər: yüksək hərarətlə gedən vəziyyətlər, şəkərli diabet, mədəaltı vəzinin zədələnməsi, qlomerulonefrit və lipoid nefroz, Kuşinq sindromu, meningit, ensefalit, beyin şişləri və travmaları, nefrotoksik zəhərlər, feoxromositoma, hipertireoz.

Keton cisimləri (aseton). Uzun aclıq, yağlı qidalanma, susuzlaşma və fiziki yükdən sonra yarana bilər. Patoloji səbəblər: yüksək hərarət, şəkərli diabet, mədəaltı vəzinin zədələnməsi, alkoqoldan sui-istifadə, əzələlərin geniş travması. Bəzi antibiotiklər və parkinsonizm əleyhinə dərmanlar nəticəni etibarsız edir.

Bilirubin və urobilinogen. Hər ikisi hemoqlobinin parçalanma məhsuludur; spirtli içkidən sonra urobilinogenin cüzi artımı normal sayılır. Artım geniş hemoliz, kəskin və ya xroniki qaraciyər çatışmazlığı, toksik dərmanlarla zəhərlənmə və A, B, C, D, E hepatitlərində olur. Urobilinogen həmçinin bağırsaq xəstəliklərində, bilirubin isə öd yollarının tıxanmasında, infeksiyalarda, Jilber və Kriqler-Nayyar sindromlarında arta bilər.

Hemoqlobin. Sidikdə eritrositlər olduqda, həmçinin miokard infarktı, geniş travmalar və əzələ arteriyalarının trombozu zamanı əzələ toxumasının kütləvi parçalanmasında aşkar olunur.

Nitritlər. Böyrəklərdə və ya sidik yollarında nitrit hasil edən bakteriyaların, yəni infeksiyanın olduğunu göstərir.

Epitel. Yastı epitelin çoxluğu tez-tez nümunənin düzgün toplanmamasından olur. Yastı və keçid epitelinin artması əməliyyatdan sonra, böyrək və sidik yollarının iltihabında, sidikdaşı xəstəliyində, hərarətdə, intoksikasiyalarda və sidik-cinsiyyət sisteminin şişlərində müşahidə edilir. Böyrək epiteli iltihabda, kəskin və xroniki böyrək çatışmazlığında, şişlərdə, bəzi dərmanların təsirində və ağır metallarla zəhərlənmədə tapılır.

Leykositlər. Artım sidik-cinsiyyət orqanlarında, kişilərdə prostat vəzində iltihabı, sidikdaşı xəstəliyini, sistem qırmızı qurdeşənəyi kimi autoimmun xəstəlikləri və ya köçürülmüş böyrəyin rəddini göstərə bilər.

Eritrositlər. Səbəblər: sidik sisteminin müxtəlif səviyyələrində iltihab, sidikdaşı xəstəliyi, selikli qişanın zədələnməsi (o cümlədən tibbi manipulyasiyalardan sonra), yüksək hərarət, C vitamini çatışmazlığı, hemofiliya və trombositopatiyalar, benzol, anilin boyaları və göbələklərlə zəhərlənmə, şişlər. Aybaşı zamanı toplanan nümunədə də eritrositlər olur.

Silindrlər. Bunlar böyrək kanalcıqlarının hüceyrə və zülaldan ibarət «qəlibləridir» – hialin, mumvari və dənəvər olur. Onlar böyrək iltihabında (vərəm daxil olmaqla), susuzlaşmada, mielomada, arterial hipertenziyada, böyrək toxumasının kəskin nekrozunda, diabetik böyrək zədələnməsində, bədxassəli şişlərdə, transplantatın rəddində, həddindən artıq qızmada və amiloidozda yaranır.

Kristallar. Uratlar, oksalatlar və fosfatlar sidiyin fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri dəyişdikdə çöküntüyə düşür və sidiyi bulandırır. Onların çoxalması mübadilə pozğunluqlarında və sidikdaşı xəstəliyində olur.

Bakteriyalar və selik. Bakteriyalar böyrəklərin, sidik yollarının və ya prostatın infeksiyasını göstərir. Selik iltihabda kəskin artır, lakin pis gigiyena da yalançı nəticə verə bilər.

Tək bir göstəricinin kənara çıxması diaqnoz deyil – nəticəni şikayətlər və digər müayinələrlə birlikdə yalnız həkim qiymətləndirir.

Nəticə normadan kənar olduqda həkim əvvəlcə analizi təkrarlaya bilər. Dəyişikliklər qalırsa, Neçiporenko və Zimnitski üzrə analizlər, bakteriya aşkar olunduqda sidiyin əkilməsi, sutkalıq sidikdə albumin, sidik cövhəri və kreatinin, Reberq sınağı, qanın ümumi analizi, renin və eritropoetin, autoimmun testlər, böyrəklərin və sidik yollarının ultrasəs müayinəsi, nefroloq və ya uroloq məsləhəti təyin olunur.