Qusma — mədə möhtəviyyatının qida borusu, udlaq və ağız boşluğu vasitəsilə xaric edilməsidir, bu əlamətdən adətən ürəkbulanma əvvəl gəlir. Bu səhifədə qusmanın səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Hepatoloq İnfeksionist Nevroloq Onkoloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qusma — mədə möhtəviyyatının qida borusu, udlaq və ağız boşluğu vasitəsilə xaric edilməsidir, bu əlamətdən adətən ürəkbulanma əvvəl gəlir. Vəziyyət zəhərlənmə, vestibulyar pozğunluqlar, stress zamanı, bəzən isə ağır xəstəliklər və ya dərman müalicəsi fonunda yaranır. Tək dəfəlik qusma belə su-duz balansını və özünü hiss etməni bərpa etmək üçün düzgün tədbirlər tələb edir, mütəmadi təkrarlanan əlamət isə həkimə müraciət etmək və tam müayinədən keçmək üçün göstərişdir.
Növləri
Qusma kəskin və ya xroniki ola bilər. Birinci halda əlamət adətən mədə-bağırsaq traktının infeksiyası, qida zəhərlənməsi və ya digər xarici amillərlə əlaqədardır, qəflətən yaranır və qısamüddətli xarakter daşıyır. İkinci halda əlamət üç həftədən çox davam edir, tez-tez qastrit, mədə xorası, xərçəng və ya digər xəstəliklərlə əlaqədar olur.
Qusmanın mənşəyi meyarına görə təsnifatını aparmaq olar.
- Mərkəzi. Həzm prosesinə nəzarətə cavabdeh olan beynin xüsusi sahələrinin qıcıqlanması nəticəsində yaranır.
- Periferik. Periferik sinir strukturlarının və ya həzm sisteminin orqanlarının qıcıqlanması ilə əlaqədardır.
Qusma növləri qusuntunun tərkibinə görə təsnif edilir:
- Öd qarışıqlı: öd kisəsi və ya qaraciyərdə problemə işarə edir;
- Qanlı: mədə xorasının və ya mədə-bağırsaq traktında qanaxmanın əlamətidir;
- Selikli: mədə selikli qişasının iltihabına işarə edir;
- Qida qalıqları ilə: mədə-bağırsaq traktının funksiyasının pozulmasından xəbər verir.
Həmçinin yaş qruplarına görə alt növlər ayırd edilir: uşaqlarda qusmanın spesifik xüsusiyyətləri və səbəbləri rast gəlinir, məsələn, körpələrdə süd zülalına qarşı allergiya və ya məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları.
Səbəbləri
Qusma — ağız yolu ilə mədə möhtəviyyatının xaricə atılması ilə nəticələnən, müxtəlif səbəblərdən yaranan fizioloji prosesdir. Əksər hallarda problemə keyfiyyətsiz və ya xarab olmuş qidanın qəbulundan sonra baş verən qida zəhərlənməsi, həmçinin dərman dozasının aşılması, alkoqol intoksikasiyası səbəb olur.
Daha az hallarda digər səbəblər rast gəlinir.
- Preparatların yan təsirləri. Bu, dərmanın özünün mədəyə təsiri və ya onun mədənin selikli qişasını qıcıqlandırma qabiliyyəti ilə bağlıdır.
- Nəqliyyatda silkələnmə. Avtomobildə, gəmidə və ya təyyarədə səyahət vestibulyar aparatın balansının pozulması və tarazlığa, hərəkətlərin koordinasiyasına cavabdeh beyin şöbələrinin həddindən artıq oyanması səbəbindən ürəkbulanmaya səbəb olur.
- Sinir gərginliyi.
- Xəstəliklər. Əlamət mədə-bağırsaq traktının infeksion xəstəliklərini (qastrit, xora), böyrək və ya qaraciyər funksiyalarının pozulmasını (hepatit) və ya endokrin pozğunluqları (diabet) müşayiət edir.
- Bədxassəli törəmələr. Qusma şişin mədə və ya bağırsağın selikli qişasını qıcıqlandırması, qidanın mədə-bağırsaq traktından keçidinin pozulması, şişin parçalanma məhsulları ilə orqanizmin zəhərlənməsi səbəbindən yaranır.
Normanın variantı olan fizioloji qusma hamiləlik zamanı və ya boğaz selikli qişasının məqsədyönlü qıcıqlandırılması zamanı rast gəlinir və təhlükəsiz sayılır. Lakin bu halda da orqanizmdəki maye səviyyəsini izləmək və susuzlaşmanın qarşısını almaq vacibdir.
Diaqnostika
Qusmanın müayinəsi anamnezin toplanması və xəstənin baxışı ilə başlayır. Həkim əlamətin xəstəni nə qədər tez-tez narahat etdiyini, ona nələrin səbəb olduğunu, əvvəllər hansı müşayiət edən xəstəliklərin aşkarlandığını öyrənir. İlkin qəbulda mütəxəssis dərinin və selikli qişaların vəziyyətini qiymətləndirir, nəbzi, arterial təzyiqi ölçür, qarnı palpasiya edir.
Daha dəqiq diaqnoz üçün digər müayinə üsulları təyin olunur.
- Laboratoriya analizləri. Qan və sidik testləri infeksiyaları, qanın tərkibindəki dəyişiklikləri və ya orqanların funksiyalarının pozulmasını aşkar etməyə imkan verir.
- Qastroskopiya. Prosedur zamanı mədənin və qida borusunun daxili səthi elastik zond ilə müayinə edilir. Tədqiqat xoraları, şişləri, iltihab ocaqlarını aşkar etməyə kömək edir.
- Ultrasəs müayinəsi. USM öd kisəsinin, qaraciyərin və ya mədəaltı vəzinin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verir.
- Mədə-bağırsaq traktının rentgenoskopiyası. Rentgen şüaları vasitəsilə mümkün anomaliyaları və ya xəstəlik əlamətlərini aşkar etmək üçün həzm sisteminin orqanları öyrənilir.
Lazımi müayinələrdən sonra həkim diaqnoz qoyacaq və göstərişə uyğun müalicə təyin edəcək.
Müalicə
Terapiya əsas xəstəliyin aradan qaldırılmasına yönəlir. Bunun üçün antibakterial və ya antiviral terapiya, iltihab əleyhinə və həzmi normallaşdıran preparatlar təyin olunur. Əlamət dərman qəbulunun yan təsiri olduğu hallarda həkim başqa vasitələr təyin edəcək və ya dozanı dəyişəcək.
Əlamətləri yüngülləşdirmək və susuzlaşmanın qarşısını almaq üçün qusmanın müalicəsində əlavə üsullardan istifadə olunur.
- Qidalanmanın korreksiyası. Qısamüddətli qusma zamanı mədəni qıcıqlandıran qidalardan, məsələn, yağlı, ədviyyatlı və ya isti yeməklərdən çəkinmək lazımdır. Qidanı kiçik porsiyalarla qəbul etmək lazımdır.
- İçmə rejimi. Susuzlaşmanın qarşısını almaq üçün kifayət qədər maye qəbul etmək vacibdir. Kiçik qurtumlarla qazsız təmiz və ya mineral su, elektrolit məhlulları içmək tövsiyə olunur.
- Simptomatik terapiya. Əlaməti tez aradan qaldırmaq üçün beyindəki müvafiq mərkəzləri bloklayan qusma əleyhinə vasitələr, həmçinin mədənin selikli qişasının ifrazını azaldan antisekretor preparatlar təyin olunur.
- Psixoloji dəstək. Dispepsiya emosional amillərlə, məsələn, stress və ya narahatlıqla əlaqədardırsa, psixoloq və ya psixoterapevt məsləhəti tələb olunur.
Özünü müalicə çox vaxt qusmanın təhlükəli nəticələrinə gətirib çıxarır və nadir hallarda səmərəli olur. Problem uzun müddət davam edirsə, digər əlamətlərlə müşayiət olunursa və ya vəziyyəti pisləşdirirsə, tibbi yardım almaq lazımdır. Yalnız həkim səbəbi aşkar edərək düzgün müalicəni təyin edə bilər.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Dispepsiyanın ən çox rast gəlinən ağırlaşması susuzlaşmadır. Maye və elektrolitlərin daimi itirilməsi zamanı orqanizm normal su balansını saxlaya bilmir. Bu, dərinin və selikli qişaların quruluğuna, zəifliyə, baş gicəllənməsinə, arterial təzyiqin düşməsinə səbəb olur. Vəziyyət oral rehidratantlar və ya venadaxili infuziyalar vasitəsilə elektrolit balansının tez bərpası üçün dərhal tibbi yardım tələb edir.
Qusmanın digər mümkün ağırlaşması qida borusunun və ya qırtlağın zədələnməsidir. Mədə məzmunu selikli qişanın qıcıqlanmasına və iltihabına səbəb olur, ezofagitin və ya qastroezofageal reflüksün inkişafına gətirib çıxarır. Təkrarlanan güclü qusma tutmaları qırtlaq əzələlərinin dartılmasına səbəb ola bilər, bu da səs telinin funksiyasının pozulmasına gətirib çıxarır. Bundan başqa, mədənin uzunmüddətli və tez-tez boşalması zamanı mədə məzmununun təsiri nəticəsində diş minasının zədələnməsi mümkündür. Bu ağırlaşmanın qarşısını almaq üçün ağzı su ilə yaxalamaq və ya turşuluğu neytrallaşdırmaq üçün antasid məhlullardan istifadə etmək lazımdır.
Pankreatitin ağırlaşmaları həyat üçün təhlükəli ola bilər. Xəstədə mədəaltı vəzidə kistalar, absseslər, şişlər əmələ gəlir, digər orqanların funksiyaları pozulur. Xəstəliyin kəskin formasında nekroz — təcili cərrahi müdaxilə tələb edən vəziyyət — mümkündür.
Bulimiyanın ağırlaşmaları da ciddi ola bilər: elektrolit balansının pozulması, diş toxumasının dağılması, ürəyin və ya böyrəklərin işində nasazlıqlar. Qidadan alınan qida maddələrinin çatışmazlığı tükənməyə, ağır hallarda isə ölümə səbəb olur.
Hansı həkimə müraciət etməli
Güclü, təkrarlanan qusma zamanı evə təcili yardım çağırmaq lazımdır. Vəziyyət qənaətbəxş olduqda terapevtin ilkin konsultasiyasına yazılmaq lazımdır, o, xəstəni narahat edən bütün əlamətlər, anamnezdəki xəstəliklər haqqında məlumat topladıqdan sonra dar ixtisaslı həkimə yönəldəcək.
Yadda saxla!
Qusma son dərəcə xoşagəlməz haldır, bundan sonra rahatlıq hissi, əksinə, qida borusu və mədə nahiyəsində diskomfortun davam etməsi hiss olunur. Bu əlamət yarandıqda özünü müalicə etmək yolverilməzdir: diaqnostikasız qida zəhərlənməsi zamanı yaranan dispepsiyanı qaraciyər və ya böyrək çatışmazlığı, mədə-bağırsaq traktının orqanlarındakı kəskin ağır iltihabi proseslər zamanı yaranan vəziyyətdən ayırmaq çətindir. Buna görə su itkisinin qarşısını almaq üçün duz-şəkər məhlulu və ya xüsusi preparat qəbul etmək, sonra isə həkim məsləhəti almaq lazımdır. Qusuntuda qan (qırmızı və ya qəhvəyi rəngdə), qara rəngli qətranabənzər nəcis, güclü qarın ağrısı, şüurun dumanlanması və ya ağır susuzlaşma əlamətləri olduqda dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır. İstisna yalnız yol tutmasına bağlı təkrarlanmayan tək qusma, həmçinin hamiləliyin birinci yarısında gündə 1-2 dəfədən çox olmayan və hamilə qadının həyat tərzinə təsir etməyən toksikoz tutmalarıdır.
Suallar və cavablar
Səhər ürəkbulanması həzm sisteminin xəstəlikləri, kəllədaxili təzyiqin yüksəlməsi, hamiləlik zamanı toksikoz ilə əlaqədar ola bilər. Səbəbi müəyyən etmək üçün terapevtə müraciət etmək lazımdır, o isə sonradan profilli mütəxəssisə göndəriş verəcək.
Qida geri qaytarıldıqdan sonra adətən iştaha azalır, buna görə xəstə su, rehidratasiya məhlulu və ya qüvvətli qara çay içir. Qidalanmaya kiçik porsiyalarla, selikli qişanı qıcıqlandırmayan qidalarla başlamaq lazımdır: sudakı sıyıqlar, bişmiş tərəvəzlər, yüngül bulyonlar.
