Qıcolmalar və spazmlar — ağrı hissi ilə müşayiət oluna bilən, əzələlərin qəfil yığılmasıdır. Bu səhifədə qıcolmaların səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Epileptoloq İnfeksionist Nevroloq Qastroenteroloq Terapevt Travmatoloq-ortoped
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Qıcolmalar və spazmlar — ağrı hissi ilə müşayiət oluna bilən, əzələlərin qəfil yığılmasıdır. Qıcolma sindromu qısamüddətli və ya uzunmüddətli ola bilər, bir əzələ qrupunu və ya bədənin bütün eninəzolaqlı əzələlərini əhatə edə bilər. Qıcolmalar insanın adi fəaliyyətini pozur, buna görə müalicə tələb edir. Onun düzgün seçilməsi üçün isə hərtərəfli müayinə aparılır.
Növləri
Konvulsiyalar və spazmlar vəziyyətin ağırlığını müəyyən edən müxtəlif klinik xüsusiyyətlərə malik ola bilər. Əsas növləri bunlardır:
- Tonik — uzunmüddətli əzələ yığılması (hipertonus);
- Klonik — ritmik əzələ yığılmaları;
- Febril — yüksək hərarət fonunda yaranan lokal və ya generalizə olunmuş əzələ yığılmaları (adətən uşaqlıq yaşında rast gəlinir);
- Gecə — çox vaxt yuxuda baldır əzələlərində yaranır;
- Lokal — bir əzələni və ya əzələ qrupunu əhatə edir;
- Generalizə olunmuş — bütün bədən əzələlərinə yayılır.
Səbəbləri
Konvulsiyaların səbəbləri müxtəlifdir və çoxlu amillərdən asılıdır. Əksər tutmaların əsasında sinir impulslarının ötürülməsinin pozulması nəticəsində yaranan ixtiyarsız əzələ yığılması durur. Normada əzələlər baş və ya onurğa beynindən gələn əmrlə yığılır. Lakin sinir sisteminin disfunksiyası və ya qanın tərkibindəki dəyişikliklər zamanı əzələ liflərinin xaotik, ağrılı və uzunmüddətli aktivləşməsi baş verir.
Konvulsiyaların yaranma mexanizmi adətən neyro-siqnalların ötürülməsində iştirak edən maddələrin — elektrolitlərin — balansının pozulması ilə bağlıdır. Maqnezium, kalsium və ya kalium çatışmazlığında hüceyrə membranlarının sabitliyi pozulur. Bu, əzələləri həddindən artıq qıcıqlanan edir. Nəticədə istənilən qıcıq insanın idarə edə bilmədiyi qəfil və güclü miosit yığılmasına səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə sakit vəziyyətdə, məsələn, gecə ayaqları tutanda tez-tez baş verir.
Susuzlaşma da mühüm rol oynayır: tərlə birlikdə maye itirdikdə orqanizm dəyərli minerallarını itirir. Bu, fiziki yüklənmədən sonra və ya isti havada konvulsiyaların niyə yarandığını izah edir. Digər amil əzələ gərginliyidir. Uzunmüddətli yüklənmə və ya hərəkətsiz vəziyyətdə süd turşusu toplanır, toxumaların qidalanması pisləşir ki, bu da əzələ spazmını işə sala bilər.
Bundan başqa, konvulsiyaların səbəbi aşağıdakılar ola bilər:
- Xroniki xəstəliklər (məsələn, şəkərli diabet, varikoz patologiyası, böyrək xəstəlikləri);
- Uşaqlarda yüksək temperatur, bunun fonunda febril konvulsiyalar mümkündür;
- Intoksikasiyalar, o cümlədən alkoqol zəhərlənməsi;
- Maddələr mübadiləsinə təsir edən bəzi dərman preparatlarının qəbulu;
- Qan dövranının pozulması, xüsusilə ətraflarda;
- Sinir tənzimlənməsinə təsir edən güclü stress və ya həddindən artıq yorğunluq.
Beləliklə, konvulsiyalar və spazmlar həm tamamilə sağlam insanlarda, həm də ciddi patologiyalar fonunda yarana bilər. Dəqiq diaqnoz qoymaq üçün konvulsiyaların bütün mümkün səbəblərini, tutmaların tezliyini və müşayiətedici əlamətləri nəzərə almaq vacibdir.
Diaqnostika
- Analizlər
- Baş beynin MRT-si
- Baş beynin KT-si
- Qalxanabənzər vəzin USM-i
- EEQ — Elektroensefaloqrafiya
- Elektronevromioqrafiya (ENMQ)
- Qan damarlarının USM-i
Diaqnostika qıcolma sindromunun təsdiqinə deyil (bu diaqnoz klinik olaraq qoyulur), səbəbkar amillərin aşkar edilməsinə yönəlib. Müayinə proqramına həm laborator, həm də instrumental üsullar daxil edilir. Diaqnostik axtarış hər xəstə üçün fərdi qaydada planlaşdırılır.
Müalicə
Konvulsiyaların müalicəsinə yanaşma həmişə onların yaranma səbəbi ilə müəyyən olunur. Hər şeydən əvvəl həkim ciddi patologiyaları istisna etmək və konvulsiya sindromuna səbəb olan amili müəyyən etmək üçün diaqnostika aparır. Aşkarlanan vəziyyətdən asılı olaraq, həm əlamətləri aradan qaldırmağa, həm də əsas xəstəliklə mübarizəyə yönəlmiş fərdi müalicə planı hazırlanır.
Orqanizmdə mineral — maqnezium, kalsium və ya kalium — çatışmazlığı aşkarlanarsa, bu maddələrin çatışmazlığını aradan qaldıran preparatlar təyin olunur. Onlar sinir impulslarının keçiriciliyini yaxşılaşdırır və əzələ qıcıqlanmasını azaldır. Bu, xüsusilə gecə ayaq konvulsiyalarında vacibdir, çünki yığılmalar güclü ağrı ilə müşayiət olunur və tam istirahətə mane olur.
Sinir sistemi tərəfindən pozğunluqlar zamanı, o cümlədən epileptik tutmalarda və ya ensefalopatiyada, beynin fəaliyyətini sabitləşdirən və tutmaların tezliyini azaldan konvulsiya əleyhinə preparatlardan istifadə olunur. Bu preparatlar baş beyin hüceyrələrinə təsir edərək onların həddindən artıq aktivliyini azaldır. Lakin onlardan yalnız hərtərəfli müayinədən sonra həkimin təyinatı ilə istifadə etmək olar.
Diabet, varikoz və ya osteoxondroz kimi xroniki xəstəliklər zamanı əsas vəziyyətin kompleks müalicəsi aparılır. Bu, təkcə konvulsiya əlamətini deyil, onun yaranmasına səbəb olan amilləri də aradan qaldırmağa imkan verir. Əlavə olaraq fizioterapiya — maqnitoterapiya, elektrostimulyasiya, həmçinin əzələ gərginliyini aradan qaldıran və ətraflarda qan dövranını yaxşılaşdıran müalicəvi masaj tətbiq oluna bilər.
Qidalanmanın düzəldilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Rasiona sinir sisteminin sağlamlığını dəstəkləyən mikroelementlərlə və B qrupu vitaminlərlə zəngin qidalar daxil edilir. Həmçinin susuzlaşma spazmlara meylliliyi artırdığından içki rejiminə əməl etmək vacibdir. Bəzi hallarda əzələ tonusunu azaldan və ağrılı yığılmaları aradan qaldıran miorelaksantlar təyin olunur.
Konvulsiyalar zamanı özbaşına müalicənin təhlükəli ola biləcəyini unutmaq olmaz. Mütəxəssisin nəzarəti olmadan preparat qəbulu təkcə səmərəsiz olmaqla qalmır, həm də vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Ona görə də təkrarlanan spazmlar zamanı vaxtında həkimə müraciət etmək, müayinədən keçmək və adekvat yardım almaq vacibdir.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Konvulsiyalar diqqətsiz buraxılıb vaxtında müalicə edilmədikdə, orqanizmin ümumi vəziyyətinə təsir edən və həyat keyfiyyətini aşağı salan müxtəlif ağırlaşmalar inkişaf edə bilər:
- Travmalar və zədələnmələr. Qəfil tutmalar zamanı insan tarazlığını itirib yıxıla bilər ki, bu da tez-tez zərbələrə, kəsiklərə, çıxıqlara, hətta sınıqlara gətirib çıxarır.
- Xroniki ağrı sindromu. Tez-tez və intensiv əzələ yığılmaları daimi ağrıya səbəb olur, xüsusilə baldır əzələlərində, bu da hərəkəti çətinləşdirir və aktiv həyata mane olur.
- Yuxu pozğunluğu. Gecə ayaq konvulsiyaları tam istirahətə imkan vermir, yuxusuzluğa və xroniki yorğunluğa səbəb olur. Bu, iş qabiliyyətinə və əhval-ruhiyyəyə təsir göstərir.
- Psixoemosional pozğunluqlar. Konvulsiya tutmasının daim gözlənilməsi narahatlıq, stress yaradır, psixoemosional vəziyyəti pisləşdirir və depressiyanın inkişafına səbəb ola bilər.
- Əsas xəstəliyin kəskinləşməsi. Diabet, varikoz və ya osteoxondrozla bağlı konvulsiyalarda müalicənin olmaması bu xəstəliklərin gedişatını pisləşdirir və ağırlaşma riskini artırır.
- Uşaqlarda febril konvulsiyalar. Adətən nəticəsiz keçsələr də, bəzi hallarda sinir sisteminin yetkinləşməmişliyinin siqnalı və ya gələcək nevroloji pozğunluqların xəbərçisi ola bilər.
- Epileptik tutmalar. Generalizə olunmuş konvulsiyalar epileptik sindromun təzahürü ola bilər, xüsusilə huşun itirilməsi ilə müşayiət olunub müntəzəm təkrarlanırsa.
- Beyin qan dövranının pozulması. Güclü və tez-tez baş verən tutmalar zamanı beyində qan dövranının pisləşməsi mümkündür ki, bu da insult və digər nevroloji pozğunluqlar riskini artırır.
- Hamiləlik zamanı ağırlaşmalar. Hamilə qadınlarda əzələ spazmları mineral çatışmazlığına işarə edə bilər. Lakin 20-ci həftədən sonra konvulsiyalar təhlükəli ağırlaşmanın — eklampsiyanın — əlaməti ola bilər, bu, təcili tibbi yardım tələb edən vəziyyətdir və dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Qıcolma sindromu ilk dəfə baş veribsə, 5 dəqiqədən çox davam edirsə, təkrarlanırsa və ya huşun itməsi, tənəffüsün pozulması, zədə ilə müşayiət olunursa — dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır. Tutma özbaşına kəsilsə belə, sonradan həkimə müraciət etmək lazımdır. Müayinəyə terapevtdən başlamaq olar, o, zərurət yarandıqda dar profilli mütəxəssisə yönləndirəcək.
Yadda saxla!
Gecələr ayaqlarda yaranan konvulsiyalar ən çox mikroelement çatışmazlığı, əzələlərin həddindən artıq gərginləşməsi və mübadilə proseslərinin pozulması ilə bağlıdır. Konvulsiyalar müntəzəm təkrarlanırsa, müayinədən keçib konkret halda səbəbini müəyyən etmək lazımdır. Bu cür əlamətləri diqqətsiz buraxmaq olmaz, xüsusilə huşun itirilməsi və ya bütün bədəni əhatə edən konvulsiya tutması müşahidə olunursa — bu halda dərhal təcili yardım çağırılmalıdır.
Suallar və cavablar
Əzələni ehtiyatla dartmaq, onu isitmək, bədənin vəziyyətini dəyişmək lazımdır. Yüngül masaj etmək olar.
Bu, ən çox qan dövranının pozulması, maqnezium çatışmazlığı və ya həddindən artıq gərginləşmə ilə bağlıdır.
Preparatların təyini analizlərə əsaslanmalıdır. Həkim mineral əlavələr və ya sinir sisteminin işini normallaşdıran vasitələr tövsiyə edə bilər.
Bağırsaqda hamar əzələlər var, onlar da spazma məruz qala bilər (qarında spazm). Lakin bu, konvulsiya sindromuna aid deyil. Konvulsiyalardan danışarkən mütəxəssislər zolaqlı (skelet) əzələlərin spazmını nəzərdə tutur.
