Qastrit mədənin xəstəliyidir, orqanın selikli (daxili) qişasının iltihabı və distrofiyası ilə özünü göstərir. İltihabi proses həzm pozğunluğu və qarın ağrısı, mədə yanması, ürəkbulanma və qusma kimi müxtəlif əlamətlərin meydana çıxması ilə müşayiət olunur.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Mədə iltihabı
- mədə katarı
Xəstəlik haqqında
Qastrit mədənin xəstəliyidir, orqanın selikli (daxili) qişasının iltihabı və distrofiyası ilə özünü göstərir. İltihabi proses həzm pozğunluğu və qarın ağrısı, mədə yanması, ürəkbulanma və qusma kimi müxtəlif əlamətlərin meydana çıxması ilə müşayiət olunur. Müalicə olunmadıqda qastrit mədə-bağırsaq traktının selikli qişalarının defektləri (xoralıqlar), qida maddələrinin kifayət qədər daxil olmaması və ağır iltihabın yaranması ilə mədə divarının cırılması ilə ağırlaşa bilər. Xəstəlik çox vaxt hər hansı simptomlarla özünü göstərmir, buna görə də orqandakı iltihabi-distrofik dəyişiklikləri etibarlı şəkildə yalnız instrumental və laborator diaqnostika ilə aşkar etmək mümkündür.
Qastrit həzm sisteminin ən geniş yayılmış patologiyalarına aiddir. Bu xəstəlik hər yaş və cinsdən olan pasiyentlərdə diaqnostika olunur, lakin yaşlı insanlarda mədə iltihabı daha çox yaranır. Simptomların olmaması və yanlış diaqnostika səbəbindən bir çox insanlar xəstəliyi illərlə müalicə etmir, bunun nəticəsində ağırlaşmalar yaranır və orqanda bədxassəli şişin böyümə riski artır.
Səbəbləri
Mədə selikli qişasının iltihabının ən geniş yayılmış səbəbi Helicobacter pylori bakteriyasıdır. Bu mikroorqanizm ilkin olaraq mədədə mövcud olur və ya xarici mühitdən orqanizmə daxil olur. Mənfi amillərin təsiri altında bakteriya mədənin daxili qişasını zədələyir və iltihabi prosesə səbəb olur. Bakterial qastrit pasiyentlərin 90%-ində diaqnostika olunur. Xəstəliyin digər səbəblərinə həkimlər autoimmun xəstəlikləri, nəzarətsiz dərman qəbulu və düzgün olmayan qidalanmanı aid edirlər.
Qastritin inkişafı riskini artıran bir sıra digər problemlər də mövcuddur.
- Mədəyə mənfi təsir göstərən artıq mövcud olan xəstəliklər. Bu, Kron xəstəliyi, sarkoidoz, nazik bağırsağın iltihabı və ya digər patologiya ola bilər;
- Naproksen və ibuprofen kimi qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların müntəzəm istifadəsi. Bu ağrıkəsicilərin yan təsiri, selikli qişanı xlorid turşusunun zədələnməsindən qoruyan mədənin qoruyucu qatının dağıdılmasıdır;
- Yaşlı yaş (55 yaşdan yuxarı). Ahıl insanlarda mədə-bağırsaq traktının distrofik dəyişiklikləri, mədə divarının nazilməsi ilə müşayiət oluna bilər;
- İmmunitet funksiyasının pozulması, zamanı orqanizmin müdafiə sistemi öz toxumalarına hücum edir. Mədənin autoimmun xəstəliyinin geniş yayılmış səbəbi B12 vitamini çatışmazlığıdır;
- Spirtli içkilərdən həddindən artıq istifadə. Etil spirti həzm sisteminin bütün şöbələrini zədələyir;
- Mədənin digər infeksion xəstəlikləri və HİV-infeksiyası kimi belə xəstəliklərə meyilləndirən amillər.
Çox vaxt həkimlər pasiyentdə qastritin səbəbini müəyyən edə bilmirlər, lakin müasir preparatlar iltihabın istənilən formasında orqanın strukturunu və funksiyalarını qorumağa imkan verir.
Təsnifat
Xəstəliyin bir neçə təsnifat növü mövcuddur:
- gedişat xüsusiyyətlərinə görə: kəskin və xroniki qastrit;
- iltihabın tipinə görə: allergik, hipertrofik, limfositik, qranulomatoz və s.;
- lokalizasiyaya görə: antral, fundal, total qastrit (panoqastrit);
- səbəbinə görə: autoimmun, helikobakterli, kimyəvi-toksik, qarışıq qastrit;
- selikli qişadakı dəyişikliklərə görə: kataral, fibrinoz, korroziv, eroziv, flegmonoz, atrofik qastrit.
Həmçinin mədə şirəsinin tərkibinə görə yüksək, normal və ya aşağı turşuluqlu qastrit ayırd edilir.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin təzahürləri iltihabın səbəbindən və xəstəliyin gedişat formasından asılıdır. Patologiyanın kəskin forması güclü ağrı və həzm pozğunluğu ilə xarakterizə olunur. Əgər xəstəlik infeksiya ilə bağlıdırsa, pasiyentlər bədən temperaturunun yüksəlməsindən, üşütmə və zəiflikdən şikayət edirlər. Xroniki formanın simptomları sekresiya pozğunluğunun tipindən asılıdır. Xlorid turşusunun həddindən artıq ifrazı zamanı pasiyentlər yeməkdən sonra mədə yanmasından şikayət edirlər. Əksinə, əgər turşuluq azalmışdırsa, qastrit ağrısız keçə bilər.
Mümkün simptomlar və əlamətlər:
- Döş qəfəsində yanma və ağrı (mədə yanması);
- Qarında ağrı;
- Ürəkbulanma və qusma;
- Yeməkdən sonra ağrının artması;
- Iştahanın olmaması;
- Davamlı gəyirmə;
- Güclü yorğunluq, yuxululuq;
- Qəbizlik;
- Boğazda yanma, öskürək.
Qastritin ağırlaşmaları özünəməxsus simptomlarla təzahür edə bilər. Belə ki, qanaxma və qida maddələrinin sorulmasının pozulması zamanı pasiyentlər başgicəllənmə, zəiflik, yuxusuzluq və dərinin solğunluğundan şikayət edirlər.
Xəstəliyin simptomları
- Ağızdan ammonyak qoxusu
- Ağızdan pis qoxu
- B12 vitamini defisiti
- B12 vitamininin hipervitaminozu
- Coğrafi dil
- Diareya
- Dildə qəhvəyi örtük
- Dildə sarı örtük
- Dildə yaşıl örtük
- Döş ağrısı
- Erkən ağarma
- Göbək ətrafında ağrı
- Gəyirmə
- Hıçqırıq
- Hərəkət xəstəliyi
- Mədə ağrısı
- Mədə turşuluğunun aşağı düşməsi
- Mədə turşuluğunun yüksəlməsi
- Nəcisdə nişasta (amiloreya)
- Qanda dəmirin artması
- Qara dil
- Qarın şişkinliyi
- Qarında ağrı
- Qarında və mədədə ağırlıq hissi
- Sol böyürdə ağrı
- Sol qabırğa altında ağrı və ağırlıq
- Tüpürük ifrazının artması
- Yan ağrısı
- Öskürək
- Ürəkbulanma
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Qastrit əlamətləri aşkar edildikdə qastroenteroloqa müraciət etmək lazımdır. Həkimi ətraflı konsultasiya aparacaq, bu zaman pasiyentin şikayətlərini dəqiqləşdirəcək və xəstəliyin risk amillərini müəyyən etmək üçün anamnestik məlumatları öyrənəcək. Simptomların yaranma səbəblərini dəqiqləşdirmək və qastritin formasını müəyyən etmək üçün instrumental və laborator müayinələr aparılır.
- Ezofaqoqastroduodenoskopiya – Endoskopik müayinə qida borusunun, mədənin və onikibarmaq bağırsağın. Bu, qastritin və onun ağırlaşmalarının əlamətlərini aşkar etməyə imkan verən, yüksək informativ diaqnostika metodudur. Həkim pasiyentdən prosedurdan 12 saat əvvəl qida qəbulundan çəkinməsini xahiş edir. Müayinə günü mütəxəssis pasiyentdən böyrü üstə uzanmağı xahiş edir, dil kökünü keyləşdirir və miniatür kamera və işıq mənbəyi ilə təchiz edilmiş çevik borunu qida borusuna yeridir. Prosedur zamanı həkim endoskopu hərəkət etdirir və monitora baxaraq selikli qişanın quruluşunu öyrənir. İltihabın səbəbini müəyyən etmək üçün biopsiya vasitəsilə orqanın toxuması götürülür. Narkozun tətbiqi proseduru xoşagəlməz hisslər olmadan aparmağa imkan verir;
- Tənəffüs testi helikobakterin aşkar edilməsi üçün. Həkim pasiyentdən karbamid tərkibli xüsusi mayeni içməsini xahiş edir və 12-15 dəqiqədən sonra ekshalə olunan havanı müayinə edir. Bakteriyalar karbamidi parçalayaraq karbon əmələ gətirir, buna görə havanın kimyəvi tərkibinin müəyyən edilməsi qastritin bakterial mənşəyini təsdiqləməyə imkan verir. Lazım olduqda helikobakter üzrə əlavə testlər aparılır;
- Mayenin turşuluğunu və xlorid turşusunun miqdarını müəyyən etmək üçün mədə şirəsinin müayinəsi. Mayenin götürülməsini həkim orqanın endoskopik müayinəsi zamanı zond vasitəsilə həyata keçirir. Əvvəlcə mütəxəssis şirədən acqarına nümunə götürür, sonra isə mədə sekresiyasının stimulyatorları istifadə olunaraq şirə yenidən götürülür və analiz nəticələri dəqiqləşdirilir. Bu, qastroenteroloqa qastritin növünü müəyyən etməyə və zəruri müalicəni seçməyə imkan verən etibarlı müayinadır;
- Qanın analizi formalı elementlərin sayının və nisbətinin müəyyən edilməsi ilə. Ümumi və biokimyəvi analiz kəskin iltihabın və qanaxma fonunda yaranan anemiyanın diaqnostikası üçün istifadə olunur. Bundan əlavə, qanın mikrobioloji tədqiqatları vasitəsilə həkim mübahisəli hallarda qastritin bakterial mənşəyini təsdiqləyir.
Lazım olduqda qastroenteroloq həzm orqanlarının ultrasəs müayinəsi daxil olmaqla əlavə prosedurlar aparır.
Müalicə
Yetkinlərdə qastritin müalicə sxemi xəstəliyin formasından, mərhələsindən, simptomların ifadəlilik dərəcəsindən, mədənin zədələnmə xüsusiyyətlərindən, turşuluqdan və s. Asılıdır. Ümumilikdə, dərman müalicəsini bir neçə bloka bölmək olar.
- İnfeksiyanın müalicəsi. Qastritin infeksion formasının təsdiqlənməsindən sonra həkim pasiyentə antibiotiklər, göbələk əleyhinə və ya antiparazitar vasitələr təyin edir. Helikobakter aşkar edildikdə, qastroenteroloq bakteriyaları məhv edən antimikrob preparatlarla müalicə aparır. Sadalanan dərmanlar müalicənin daha yaxşı nəticələr əldə edilməsi üçün simptomatik terapiya ilə kombinasiyada istifadə olunur;
- Xlorid turşusunun ifrazının normallaşdırılması. Xlorid turşusu sekresiyasının ləngidilməsi proton pompası inhibitorları və mədənin hüceyrələrinin H2-reseptor blokatorları vasitəsilə aparılır. Sekresiyanın yaxşılaşdırılması üçün həkim pasiyentə xlorid turşusu preparatları təyin edir;
- Mədənin ağrı və yanma yaradan yüksəlmiş turşuluğunun simptomatik terapiyası. Həkim pasiyentə mədə boşluğunda turşunu neytrallaşdıran antasidlər təyin edir. Həmçinin ağrının yüngülləşdirilməsi üçün spazmolitiklər təyin olunur;
- Zərərli maddələri sorub onları orqanizmdən xaric edən adsorbentlər, mədənin yuyulması və dərmanların venadaxili yeridilməsi vasitəsilə qastritin kəskin formasının müalicəsi. İltihabın autoimmun xarakterində qastroenteroloq kortikosteroidlər təyin edir.
- Bizim qastroenteroloqları qastritin təhlükəli ağırlaşmalarını istisna etmək və həzm sisteminin funksiyalarını nəzarətdə saxlamaq üçün dərman müalicəsini hər mərhələdə nəzarətdə saxlayırlar.
Pəhriz mühüm rol oynayır. Müəyyən məhdudiyyətlərə əməl etmək lazımdır: mədə selikli qişasının iltihabı zamanı bir müddətədək acı, yağda qızardılmış, duzlu yeməkləri, qıcqırma məhsullarını (kvas, pivə, qara çörək), sirkə əlavə edilmiş məhsulları, güclü bulyonları, göbələkləri, qazlı içkiləri rasiondan çıxarmaq lazımdır. Qastritin kəskin mərhələsində təzə tərəvəz və meyvələrə də həddən artıq üstünlük vermək olmaz, onlar qıcqırmanı artırır. Tərəvəzləri daha yaxşısı bişmiş və ya qaynadılmış şəkildə yeməkdir. Çörək üstün tutulduqda ağ, qurudulmuş olmalıdır. Müalicə müddətində hər cür alkoqoldan imtina etmək lazım gələcək. Həddən artıq yemək olmaz, gündə 5-6 dəfə az porsiyalarla qidalanmaq və mədənin həddindən artıq gərilməsindən qaçmaq daha yaxşıdır.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Terapevtik stasionarda qastritin müalicəsi kompleks yanaşma və daimi tibbi nəzarət tələb edən pasiyentlər üçün optimal həlldir. Stasionar şəraitində genişləndirilmiş diaqnostikanın, o cümlədən FQDS-in, Helicobacter pylori testlərinin, qarın boşluğu orqanlarının USM-nin və laborator müayinələrin aparılması mümkündür ki, bu da xəstəliyin formasını və ağırlaşmaların mövcudluğunu dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Sutkalıq müşahidə müalicəni operativ şəkildə korreksiya etməyə və vəziyyətin dinamikasını nəzarətdə saxlamağa imkan verir. Müasir preparatlar və klinik tövsiyələrə uyğun terapiya sxemləri istifadə olunur. Pasiyent yalnız dərman yardımı deyil, həm də peşəkar qulluq, müalicəvi qidalanma və psixoloji komfort alır ki, bu da tez sağalmaya kömək edir və təkrari kəskinləşmələrin riskini azaldır.
Reabilitasiya
Spesifik reabilitasiyaya ehtiyac yoxdur. Xəstəliyin residivinin qarşısını almaq üçün xəstəliyin profilaktikası üçün zəruri olan eyni tədbirlərə riayət etmək vacibdir.
Profilaktika
Həzm sistemi xəstəliklərinin yaranma riski xəstənin həyat tərzindən asılıdır, buna görə profilaktika qastritin qarşısını almaq üçün faydalı bir vasitə ola bilər. Profilaktika metodlarına daxildir:
- çox duzlu, acı və qızardılmış məhsullardan imtinanı nəzərdə tutan pəhrizin normallaşdırılması;
- siqaret çəkməkdən və alkoqol qəbulundan imtina;
- infeksion xəstəliklərin vaxtında müalicəsi;
- ağrıkəsicilərin yalnız həkim təyinatı ilə və məhdud miqdarda qəbulu.
Yadda saxla!
Mədə-bağırsaq traktı (MBT) xəstəlikləri müasir insanlarda ən geniş yayılmış sağlamlıq problemlərinin beşliyinə daxildir. Və qastrit — mədə selikli qişalarının iltihabı — MBT ilə bağlı ən tez-tez rast gəlinən problemdir. Təəssüf ki, bir çoxumuz uzun müddət qastritin əlamətlərinə layiqli əhəmiyyət vermirik, simptomları nəzarətsiz preparatlar və xalq vasitələri ilə «maskalayırıq». Həmçinin belə bir mif mövcuddur ki, mədə qastritini tamamilə müalicə etmək mümkün deyil, o, stresslər və qidalanmada yol verilən səhvlər zamanı mütləq təkrarlanacaq. Əslində isə patologiyanı müalicə etmək olar və lazımdır. Bu, təkcə xoşagəlməz simptomlarla deyil, həm də xora xəstəliyi və mədə xərçənginin inkişaf riskinin artması ilə bağlıdır. Həkimə vaxtında müraciət və onun bütün tövsiyələrinə əməl edilməsi problemdən xilas olmağa imkan verəcəkdir.
Faydalı Məqalələr
Xərçəngönü vəziyyət (prekanser)
Xərçəngönü vəziyyət — toxumalarda baş verən patoloji dəyişikliklərdir və bu zaman onların zaman keçdikcə bədxassəli şişə çevrilmə riski…
İstiqamət: Onkologiya
Suallar və cavablar
Xəstəliyin formalarından biri eroziyalı (hemorragik) qastritdir, bu zaman mədənin selikli qişasında çoxsaylı eroziyalar və hemorragiyalar müəyyən edilir. Bu vəziyyətdə mədə-bağırsaq qanaxması şəklində ağırlaşmanın inkişafı mümkündür (xüsusilə ağrıkəsici və hərarət salıcı preparatların qəbulu zamanı), bu da əvvəlki ağrı sindromu fonunda nəcisin qara rəngdə və maye olması ilə özünü göstərir. Bu klinik vəziyyət ümumi zəiflik, başgicəllənmə, təngnəfəslik, ürəkdöyünmə, dərinin avazıması ilə müşayiət oluna bilər və təcili tibbi yardım briqadasının çağırılmasını tələb edir.
Rəsmi tibbdə həkimlər xalq üsullarından istifadə etmirlər. Həkimə müraciət etmək, müayinədən keçmək, xəstəliyin səbəbini aydınlaşdırmaq lazımdır və əldə edilən məlumatlar əsasında müalicə həkimi sizə müvafiq müalicə təyin edəcəkdir.
Mövzu üzrə məqalələr
Barrett qida borusu: bu nədir və biz necə kömək edə bilərik?
Barrett qida borusu – qastroezofageal reflyuksun (QÖRX) yaratdığı xroniki qıcıqlanma səbəbindən qida borusunun aşağı şöbəsinin selikli qişasının dəyişdiyi…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Öd kisəsi xəstəlikləri
Xəstənin öd sancıları ilə bağlı həkimə ilk müraciəti hələ onda kəskin prosesin olması demək deyil. Diqqətli müayinə zamanı…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu
Hər bir insan həyatında ən azı bir dəfə qarında ağrı, qarında köp, nəcisin tezləşməsi və ya qəbizlik, nəcislə…
İstiqamət: Qastroenterologiya
Babasilin əməliyyatsız müalicəsi: mif, yoxsa reallıq?
Babasil kimi proktoloji xəstəliklər insana az əzab, ağrı və narahatlıq gətirmir. Lakin həkimə müraciət adətən son ana qədər…
İstiqamət: Proktologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
