Xolesistit öd kisəsinin iltihabıdır. Kəskin forma çox vaxt öd daşı ilə kisə axacağının tutulması nəticəsində yaranır və sağ qabırğaaltı ağrı, qızdırma və ürəkbulanma ilə təzahür edə bilər.

Yayımlanma tarixi: 21.09.2026

Sinonimlər

Öd kisəsinin iltihabı

Xəstəlik haqqında

İltihablı öd kisəsi və daşlar – xolesistit (sxem). Mənbə: Servier Medical Art, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Xolesistit – öd kisəsi divarlarının iltihabi zədələnməsidir. Xəstəlik qastroenterologiyada ən çox rast gəlinənlərdən biri hesab olunur. Statistik məlumatlara görə, yetkin əhalinin təxminən 20%-i bu xəstəliklə üzləşir. Xəstələr arasında 40 yaşdan yuxarı qadınlar üstünlük təşkil edir.

Xolesistit öd yollarının motorikasının pozulması və ödün xassələrinin dəyişməsi ilə əlaqələndirilir. Durğunluq hadisələri kisədaxili təzyiqin artmasına səbəb olur, nəticədə orqanın divarlarının qan təchizatı pozulur. Bu, onların iltihabına, yığılma qabiliyyətinin azalmasına, ekssudativ proseslərə, müdafiə funksiyalarının sönməsinə səbəb olur.

Yüksək kisədaxili təzyiq şəraitində infeksiyanın divarlara nüfuz etməsi asanlaşır. İltihabi dəyişikliklər ağırlaşır, bu da öz növbəsində kisədaxili təzyiqi əlavə olaraq artırır. Toxumaların işemiyası divarların nekrotik, xoralı, irinli dəyişikliklərinin əmələ gəlməsi üçün əlverişli şərtdir. Orqanın zədələnməsi peritonit və ölümlə nəticələnə bilər.

Səbəbləri

Xolesistitin səbəbləri və risk faktorları

Xəstəliyin inkişaf mexanizmində öd kisəsində durğunluq hadisələri əsas yer tutur. Xolestaz aşağıdakı səbəbkar amillərin fonunda yaranır.

Öd-daş xəstəliyi. Qatı öd daha pis çıxır. Konkrementlər divarların zədələnməsinə və həddindən artıq gərilməsinə səbəb olur, bəzən kisənin boşluğunu tıxayır.
Anadangəlmə xüsusiyyətlər. Əyilmələr, birləşmələr, patoloji daralma olduqda ödün drenajı pozulur və durğunluqlar yaranır.
Diskineziya. Öd yollarının disfunksiyası kisənin natamam boşalmasına, habelə daşların əmələ gəlməsinə səbəb olur.

Xolestaz zamanı kisədə mikroorqanizmlərin nüfuz etməsi və çoxalması üçün ideal şərait formalaşır. Patogenlər (bakteriyalar, parazitlər) orqana bağırsaqdan daxil ola bilər. Daha nadir hallarda xəstəlik törədən mikroblar uzaqda yerləşən xroniki iltihab ocaqlarından qan və ya limfa cərəyanı ilə nüfuz edir.

Xolesistitin inkişaf ehtimalı hamiləlik dövründə və menopauza dövründə qadınlar üçün daha yüksəkdir. Risk qrupuna həmçinin düzgün olmayan qidalanma vərdişləri olan, alkoqoldan sui-istifadə edən və siqaret çəkən insanlar daxildir.

Təsnifat

Xroniki xolesistitin ağırlıq formaları

Mənşəyindən asılı olaraq xolesistit aşağıdakı ola bilər:

kalkulyoz: ödün xassələrinin dəyişməsi, konkrementlərin əmələ gəlməsi və axarların daşlarla bağlanması ilə əlaqədar;
qeyri-kalkulyoz: iltihab parazitlərin kisəyə nüfuz etməsi, ferment fəallığının pozulması, damar xəstəlikləri və divarların qan təchizatının çatışmazlığı ilə şərtlənir.

Xəstəliyin gedişat xüsusiyyətlərindən çıxış edərək, xolesistitin 2 forması ayırd edilir:

kəskin: intensiv simptomlar, intoksikasiyanın və iltihabi prosesin ifadəli əlamətləri ilə xarakterizə olunur;
xroniki: kəskinləşmə və remissiya dövrləri ilə dalğavari gedişatla xarakterizə olunur; simptomatika çox vaxt zəif ifadə olunur.

Xolesistitin daha bir təsnifatı iltihabi prosesin tipinə əsaslanır. Aşağıdakı növlər ayırd edilir:

katar: divarların ifadəli ödemi, ekssudasiya, axarların daralması ilə xarakterizə olunur;
fleqmonoz: irinli dəyişikliklərlə müşayiət olunur;
qanqrenoz: toxumaların nekrozlaşmasına (ölümünə) səbəb olur;
destruktiv: orqan divarlarında xoralı defektlərin yaranması və perforasiya ilə xarakterizə olunur.

Simptomların ağırlığından çıxış edərək, xroniki xolesistit üç formada gedə bilər.

Yüngül. Kəskinləşmələr ildə 2 dəfəyə qədər yaranır, özbaşına aradan qalxan orta dərəcəli ağrı sindromu ilə müşayiət olunur. Simptomatika 2 həftədən çox olmur.
Orta ağırlıqda. Xəstəlik ildə 3 dəfə kəskinləşir, 3-4 həftə davam edən intensiv ağrı və dispeptik sindromlarla müşayiət olunur. Qaraciyərin işində pozuntularla müşayiət olunur.
Ağır. Kəskinləşmələr ildə 3 dəfədən çox, bir aydan artıq müddətdə, parlaq təzahürlərlə. Konservativ müalicə az effektlidir. Hepatit və pankreatit ilə müşayiət olunur.

Klinik mənzərə

Kəskin xolesistitin əlamətləri

Kəskin xolesistit xarakterik parlaq əlamətlərlə müşayiət olunur:

sağ tərəfdə tutmaşəkilli ağrılar (çiyinə, körpücük sümüyünə iradiasiya edir);
zəiflik;
tərləmə;
yuxu pozuntuları;
acılıqla gəyirmə;
ürəkbulanma və qusma (öd ilə);
bədən temperaturunun yüksəlməsi;
üşütmə.

Kalkulyoz formada, tez-tez axarların konkrementlərlə bağlanması inkişaf etdikdə, sarılıq (dəri, selikli qişalar, skleraların saralması) mümkündür. Kəskinləşmələri qidalanmada nöqsanlar, streslər, xeyli fiziki yüklənmələr və həddindən artıq alkoqol qəbulu tetikləyir.

Xəstəliyin xroniki formasında remissiya fazasında simptomlar olmur. Bəzi xəstələr sağ qabırğaaltı nahiyədə vaxtaşırı küt ağrılardan, nəcis pozuntularından, meteorizmdən şikayətlənir. Xroniki xolesistitin kəskinləşmə mərhələsi kəskin formaya bənzər simptomlarla müşayiət olunur.

Xəstəliyin simptomları

Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?

Özünüzü müalicə etməyin

Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
Mütləq həkimə müraciət edin

Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
Müalicəni təxirə salmayın

İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103

Diaqnostika

Xolesistitin diaqnostikası

Qastroenteroloq ilkin diaqnozu xəstənin şikayətləri, anamnez məlumatları və fiziki müayinənin nəticələri əsasında qoyur. Kompleks müayinə xolesistitin səbəblərini və növünü müəyyən etməyə imkan verir ki, bu da effektiv müalicə taktikasının seçilməsi üçün zəruridir. Laboratoriya diaqnostikasına aşağıdakılar daxildir:

qanın ümumi analizi (iltihabın miqyasını qiymətləndirmək üçün);
«biokimya» (digər daxili orqanların vəziyyətini qiymətləndirmək üçün);
ödün mikroskopik müayinəsi (onun xüsusiyyətlərini müəyyən etmək və iltihab törədicisini aşkar etmək üçün).

Əsas instrumental diaqnostika üsulu ödqovucu kisənin USM-dir. Müayinə zamanı həkim orqanın ölçülərini, divarların və ətraf toxumaların vəziyyətini, konkrementlərin olub-olmamasını, axacaqların keçiriciliyini qiymətləndirir. Ultrasəs diaqnostikasının məlumatlılığı aşağı olduqda kontrastlaşdırma ilə kompüter tomoqrafiyası aparılır ki, bu da ödqovucu kisəni və yaxınlıqdakı orqanları, iltihabi və işemik proseslərin həcmini hərtərəfli öyrənməyə imkan verir.

Xidmətlər

Müalicə

Xolesistitin müalicə istiqamətləri

Müalicə üsulları

Yetkin kişi və qadınlarda xolesistitin müalicə üsulunun seçimi xəstəliyin ilkin səbəbindən, simptomların ifadəliliyindən, digər orqanların, xüsusən mədəaltı vəzinin zədələnmə əlamətlərinin olub-olmamasından asılıdır. Bütün tədbirlər iltihabın aradan qaldırılmasına, öd axınının yaxşılaşdırılmasına və patologiyanın residivlərinin qarşısının alınmasına yönəldilmişdir. Xəstənin həyatına təhlükə olduqda və ya konservativ müalicə effektiv olmadıqda mürəkkəb hallarda cərrahi əməliyyat aparılır.

Konservativ müalicə

Kəskin dövrdə qastroenteroloqun nəzarəti altında stasionar müalicə aparılır. Həkim ağrıkəsici, iltihabəleyhinə, spazmolitik və antibakterial vasitələr təyin edir. Kəskin iltihab aradan qaldırıldıqdan sonra ödün xüsusiyyətlərini və axınını normallaşdıran, kisə divarlarının tonusunu artıran preparatlar, vitamin kompleksləri göstəriş kimi verilir. Sürətli və tam sağalmaya yönəlmiş kompleks müalicədə fizioterapevtik üsullardan istifadə olunur:

induktometriya;
elektroforez;
ultrasəs terapiyası;
mineral vannalar;
palçıq müalicəsi;
istilik aplikasiyaları.

İltihabi prosesin aradan qaldırılması üçün böyük rol pəhrizə verilir ki, o da tez-tez az miqdarda qida qəbul etməyi nəzərdə tutur. Rasiondan alkoqol, bütün zərərli məhsullar (souslar, fastfud, şirniyyatlar) çıxarılır. Sabit remissiyaya nail olmaq üçün mineral suların qəbulu tövsiyə olunur. Xroniki formada xəstə daim pəhrizə əməl etməli və ildə iki dəfə müayinədən keçməlidir.

Cərrahi müalicə

Xroniki kalkulyoz xolesistit, həmçinin ağırlaşma riski yüksək olan daşsız forma cərrahi müalicə tələb edir. Xolesistektomiya (ödqovucu kisənin çıxarılması) klassik «açıq» üsulla və ya laparoskopiya vasitəsilə aparıla bilər. Aztravmatik laparoskopik əməliyyatlar qarşı qarın divarında bir neçə deşik vasitəsilə giriş nəzərdə tutur. Həkimlər optik cihaz vasitəsilə ödqovucu kisəni və ətraf orqanları müayinə edir, bundan sonra kisəni çıxarırlar. Aztravmatik əməliyyatlar yaxşı kosmetik nəticə, az qan itkisi təmin edir və əməliyyatdan sonrakı dövrdə ağırlaşma riskini azaldır. Bundan əlavə, belə müdaxilələrdən sonra xəstə artıq 2-3 gün ərzində stasionarı tərk edir, bərpa dövrü isə kifayət qədər sürətli keçir.

Reabilitasiya

Əməliyyatdan sonrakı dövrdə fiziki yüklənmələr, alkoqol qəbulu, ağırlıq qaldırmaq qadağandır. Bir ay ərzində hamam, sauna, açıq su hövzələrində çimməkdən imtina etmək lazımdır. Ödün ifrazının normallaşdırılması üçün həkimin təyin etdiyi dərmanları qəbul etmək, həmçinin pəhrizə əməl etmək lazımdır.

Profilaktika

Xolesistitin profilaktikası

Xolesistitin və ya onun kəskinləşmələrinin qarşısını almaq üçün rasional qidalanma əsaslarına əməl etmək və zərərli vərdişlərdən imtina etmək lazımdır. Aktiv həyat tərzi, infeksion xəstəliklərin vaxtında müalicəsi, streslərdən qaçınmaq və stresə davamlılığın artırılması mühüm tədbirlərdir.

Artıq diaqnoz qoyulmuş patologiyası olan xəstələr müntəzəm olaraq profilaktik müayinələrdən keçməlidirlər. Xroniki xəstəliklərin tez-tez kəskinləşdiyi payız-yaz dövründə sağlamlığa xüsusi diqqət yetirmək vacibdir.

Yadda saxla!

Həkimlər xəstələrin diqqətini ona yönəldirlər ki, xolesistit təhlükəli xəstəlikdir. Patologiyanı, hətta zəif ifadə olunmuş simptomatika zamanı da, heç bir halda nəzərə almamaq olmaz. Xroniki gedişdə bütün xəstələr üçün iltihabın yaxınlıqdakı orqanlara (mədəaltı vəziyə, plevraya, ağciyərlərə) yayılması riski qalır. Yavaş gedən iltihab hüceyrələrin bədxassəli çevrilməsinə təkan verə bilər. Kəskinləşmə fazasında divarların irinli əriməsi və ödqovucu kisənin empiyemasının inkişafı, irinli kütlələrin qarın boşluğuna axması təhlükəsi mövcuddur ki, bu da yayılmış peritonitə gətirib çıxarır. İrinli-iltihabi dəyişikliklərin yaxınlıqda yerləşən orqanlara keçməsi abseslərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Patogen mikroorqanizmlərin qana düşməsi sepsisin inkişafı ilə təhlükəlidir. Beləliklə, vaxtında və düzgün müalicə olmadan xolesistit ciddi ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Əlaqəli Xəstəliklər

Konsultasiya alın

Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.

Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:

*1103

Xolesistit