Osteoxondroz — keçmiş SSRİ ölkələrində onurğada yaşla bağlı dəyişiklikləri və onurğa ağrısını bildirmək üçün geniş işlədilən addır. Beynəlxalq praktikada belə şikayətlər konkret diaqnozlarla — spesifik olmayan bel ağrısı, disk yırtığı, radikulopatiya, spondiloartroz kimi qiymətləndirilir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Onurğanın degenerativ xəstəliyi
- disklərin degenerasiyası. Xalq arasında «duz yığılması» deyilir
- lakin onurğada duz yığılmır
Xəstəlik haqqında
Qeyd
«Osteoxondroz» diaqnozu əsasən keçmiş SSRİ ölkələrində işlədilir və onurğa ağrısının demək olar ki, hər halına qoyulur. Beynəlxalq praktikada «osteoxondroz» termini başqa mənada — uşaq və yeniyetmələrdə sümük böyümə zonalarının xəstəlikləri üçün işlədilir, onurğada yaşla bağlı dəyişikliklər isə disklərin degenerasiyası və spondiloartroz kimi təsvir olunur və çox vaxt ağrının səbəbi olmur. Belə şikayətlərin arxasında adətən spesifik olmayan (mexaniki) bel və ya boyun ağrısı, dorsopatiya, fəqərəarası disk yırtığı ilə radikulopatiya, miofasial ağrı sindromu durur; dəqiq səbəbi həkim müayinədən sonra müəyyən edir.
Bu adla adətən onurğada yaşla bağlı dəyişikliklər — fəqərəarası disklərin hündürlüyünün azalması, osteofitlər — və onlarla əlaqələndirilən ağrı nəzərdə tutulur. Xəstələrdə ən çox onurğa osteoxondrozu diaqnoz qoyulur, bu zaman boyun, bel və ya döş şöbəsindəki fəqərəarası disklərin dağılması baş verir. Fəqərəarası qığırdaqlar hərəkətlərin amortizasiyası və sümük toxumasına düşən yükün azaldılması üçün zəruridir, buna görə də disklərin dağılması fəqərələrin tədricən zədələnməsinə və onurğanın deformasiyasına gətirib çıxarır. Osteoxondroz travmanın, uzunmüddətli duruş pozğunluğunun və ya digər patoloji vəziyyətin ağırlaşması ola bilər. Əsas müalicə fəal qalmaq, məşqlər və lazım olduqda ağrıkəsicilərdir; cərrahi müdaxilə yalnız sinir strukturlarının ciddi sıxılmasında nəzərdən keçirilir.
Osteoxondroz yaşlı insanlarda dayaq-hərəkət aparatının ən geniş yayılmış xəstəliklərinə aiddir. Yeniyetmələrdə və gənclərdə patologiya daha nadir hallarda diaqnoz edilir. Həkimlər xəstəliyin səciyyəvi əlamətlərinə zədələnmiş oynaq nahiyəsində güclü ağrını və hərəkətliliyin pozulmasını aid edirlər. Disk yırtığı nadir hallarda sinir köklərini və ya onurğa beynini sıxa bilər; daxili orqanların xəstəlikləri isə onurğadakı dəyişikliklərlə əlaqəli deyil.
Səbəbləri
Normada fəqərəarası qığırdaqlar fasiləsiz qanla təchiz olunur və hüceyrələrin yenilənməsi və öz strukturunun qorunub saxlanması üçün qanla kifayət qədər qida maddəsi alır. Yaşlaşdıqca toxumalarda hüceyrələrin qeyri-kafi yenilənməsi ilə xarakterizə olunan degenerativ dəyişikliklər baş verə bilər. Qan axınının pozulması onurğanın daimi əyilməsi və ya travma fonunda arteriyaların sıxılması zamanı baş verir. Həmçinin osteoxondroz həddindən artıq fiziki yüklənmələrin nəticəsi ola bilər.
Xəstəliyin ən geniş yayılmış səbəbləri arasında aşağıdakılar ayırd edilir:
- duruş pozğunluğu, ağırlıq qaldırma və hərəkət xüsusiyyətləri, yastı altlıqlı ayaqqabının uzun müddət geyinilməsi səbəbindən fəqərəarası qığırdağın tədricən dağılması;
- kraniovertebral anomaliyalar – onurğanın boyun şöbəsi və kəllə strukturlarının qarşılıqlı yerləşməsinin pozulması; bu zaman çox vaxt damarların sıxılması və toxumaların qan təchizatının pozulması baş verir;
- qığırdağın hidrofil komponentlərinin qeyri-kafi əmələ gəlməsi ilə müşayiət olunan maddələr mübadiləsinin pozulması;
- orqanizmin qoruyucu sisteminin sağlam toxumalara hücum etdiyi iltihabi və ya autoimmun qığırdaq zədələnməsi.
Osteoxondrozun səbəbinin dəqiqləşdirilməsi düzgün müalicənin seçilməsi üçün vacibdir.
Təsnifat
Osteoxondrozun ən geniş yayılmış təsnifatı dəyişikliklərin lokalizasiyasından asılı olaraq aparılır. Aşağıdakı növlər ayırd edilir:
- boyun;
- döş;
- bel.
Patoloji dəyişikliklərin ifadəlilik dərəcəsi xəstəliyin inkişafının üç mərhələsini ayırd etməyə imkan verir:
- 1-ci mərhələ: fəqərəarası diskin yastılaşması və cüzi çıxıntısı baş verir;
- 2-ci mərhələ: diski əhatə edən fibroz halqada çatlar meydana çıxır, zədələnmiş onurğa seqmenti stabilliyini itirir;
- 3-cü mərhələ: fibroz halqa cırılır, fəqərəarası diskin yırtığı formalaşır.
Klinik mənzərə
Xəstəliyin təzahürləri oynaq disklərinin dağılma sahəsindən asılıdır. Əsas simptom hərəkət zamanı güclənən sızıltılı və ya kəskin ağrıdır. Bunun nəticəsində xəstələr çox vaxt məcburi vəziyyət alırlar. Onurğanın boyun şöbəsinin osteoxondrozunda xəstəyə tərəflərə baxmaq çətin olur, güclü baş ağrıları meydana çıxır. Xəstəlik periferik sinirlərin və onurğa beyninin sıxılması ilə ağırlaşdıqda, hərəkət pozuntusu simptomları və daxili orqanların funksiyalarının pozulması meydana çıxır.
Osteoxondrozun ümumi əlamətləri bunlardır:
- gün ərzində davam edən, hərəkət zamanı güclənən orta dərəcəli küt ağrı;
- ağrının baş, çiyin, çanaq və aşağı ətraflar nahiyəsinə yayılması;
- zədələnmiş fəqərəarası oynaqla əlaqədar əzələlərdə daimi gərginlik;
- iş qabiliyyətinin azalması;
- yuxu pozuntusu;
- duruşun dəyişməsi və yöndəmsiz yeriş.
Xəstəlik bir neçə il ərzində proqressivləşə bilər. Qığırdağın zədələnməsinin erkən mərhələləri hər hansı simptomlarla təzahür etmir, lakin tədricən daimi ağrılılıq meydana çıxır.
Əsas simptom sümük törəmələri tərəfindən onurğa beyni köklərinin yan tərəfdən sıxılmasından qaynaqlanan ağrıdır. Ağrıya çox vaxt qeyri-adi hisslərin yaranması, əzələ funksiyalarının pozulması müşayiət edir. Boyunda hərəkət həcmi pozulur, onlar məhdudlaşır və ağrılar və xırıltı ilə müşayiət olunur.
Onurğanın boyun şöbəsinin osteoxondrozunun klinik mənzərəsi:
- boyunda daimi və ya tutmaşəkilli (atma şəklində) ağrılar; ağrı intensivdir, yuxudan sonra və boynun kəskin çevrilmələri zamanı güclənir;
- boyun əzələlərinin, daha çox ön qrupun gərginliyi;
- boyun lordozunun hamarlaşması, başın məcburi vəziyyəti (çox vaxt diskin zədələndiyi tərəfə əyilmə ilə);
- onurğa simpatik kələfinin sıxılması və onurğa kanalındakı arteriyaların keçiriciliyinin pozulması;
Onurğanın döş şöbəsinin osteoxondrozu üçün kürəkarası nahiyədə ağrı xarakterikdir. Tez-tez döşdəki ağrı qurşaqvari xarakter alır, qabırğaarası tikişlər boyunca hiss olunur. Səthi və dərin həssaslıq azala bilər.
Döş qəfəsində, ürək nahiyəsində və qarında ağrını, həmçinin başgicəllənmə, qulaqlarda küy və görmə pozuntularını «osteoxondrozla» izah etmək olmaz: belə əlamətlər ilk növbədə ürək, damar və daxili orqanların xəstəliklərini istisna etməyi tələb edir.
Osteoxondrozun ən geniş yayılmış növü – bel şöbəsinin osteoxondrozudur. Bel-oma nahiyəsində ağrının ayaqlara yayılması (lyumboişialgiya) və ya yalnız ayaqda lokalizasiya olunması (işialgiya) ilə ağrı sindromu müşahidə olunur.
Əsasən küt və sızıltılı olan ağrı kəskin hərəkətlər zamanı və uzunmüddətli məcburi vəziyyətdə güclənir, bədənin horizontal vəziyyətində azalır. Atrofiya və parezlər (həssaslığın itirilməsi), reflekslərin azalması mümkündür.
Vegetativ pozuntular dərinin quruluğu və soyulması, tərləmənin pozulması və dərinin göyərməsi şəklində təzahür edir. Statik pozuntular onurğanın hərəkət həcmini azaltmaq üçün uyğunlaşma reaksiyası kimi bel lordozunun yastılaşması şəklində təzahür edir.
Xəstəliyin simptomları
- Başgicəllənmə
- Bel ağrısı
- Bel ağrısı
- Bud-çanaq oynağında ağrı
- Diffuz ağrılar
- Döş qəfəsində yanma
- Hava dəyişikliyinə həssaslıq
- Koksiks ağrısı
- Nevropatik ağrı
- Oynaq ağrısı
- Oynaqlarda xırçıltı
- Qolda ağrı
- Sağ tərəfdə ağrı
- Sol böyürdə ağrı
- Vestibulyar aparatın pozulmaları
- Xroniki ağrı
- Yan ağrısı
- Yuxululuq
- Zəiflik
- Çiyin ağrısı
- Ürəkdə ağrı
- Əzələ ağrısı
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Osteoxondroz simptomları meydana çıxdıqda nevroloqa müraciət etmək lazımdır. Həkimi xəstədən şikayətlər barədə soruşur və xəstəliyin risk amillərini aşkar etmək üçün anamnezi öyrənir. Sonra osteoxondrozun xarici əlamətlərini aşkar etmək və onurğa beyni funksiyalarının pozulması simptomlarını istisna etmək üçün ümumi müayinə aparılır. Diaqnozu təsdiqləmək üçün nevroloq xüsusi müayinələr təyin edir.
- Onurğanın rentgenoqrafiyası. Nevroloq bu tədqiqatı onurğanın zədələnmiş seqmentinin iki proyeksiyada şəklini almaq üçün təyin edir. Prosedurdan əvvəl xəstədən belinə qədər soyunması və aparatın qarşısında dayanması xahiş olunur. Alınan şəkillər həkimə yırtığı və ya digər patologiyanı aşkar etməyə, habelə fəqərələrin və fəqərəarası diskin zədələnmə dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir;
- Maqnit-rezonans tomoqrafiyası — nevroloqa onurğanın müxtəlif proyeksiyalardakı qat-qat şəkillərini öyrənməyə imkan verən daha informativ tədqiqatdır. Tədqiqat zamanı xəstədən bütün metal bəzək əşyalarını çıxarması və tomoqraf masasına uzanması xahiş olunur. Diaqnostika 15 dəqiqədən bir saata qədər davam edir. Bu, osteoxondrozun ağrısız və etibarlı diaqnostika üsuludur. MRT nəticələri sümüklərin vərəm zədələnməsi və ya bədxassəli şiş kimi oxşar simptomlu digər xəstəlikləri dərhal istisna etməyə imkan verir. Əgər MRT əks göstərişdirsə, mielografiya təyin olunur.
- Onurğa beyninin hörümçək toru altındakı sahəsinin müayinəsi (mielografiya). Nevroloq bu prosedura sirinqomieliyanı, onkologiyanı və beyin qişalarının digər patoloji vəziyyətlərini istisna etmək üçün təyin edir. Şəklin alınması üsulu adi rentgenoqrafiyadan fərqlənmir, lakin tədqiqatdan əvvəl həkim hörümçək toru altı sahəyə kontrast maddə yeridir. Punksiyadan əvvəl həkim dərini antiseptiklə işləyir və toxumaları keyidir. İynə onurğanın bel şöbəsinin fəqərəarası sahəsinə yeridilir.
Müalicə
Müalicə nevroloq və ortopedin konsultasiyasından sonra aparılır. Kəskin ağrıda uzun müddət yataq rejimi və yaxalıq geyinmək tövsiyə olunmur: mümkün qədər fəal qalmaq sağalmanı sürətləndirir.
Konkret klinik vəziyyətdən asılı olaraq həkimlər müxtəlif terapiya üsullarından istifadə edirlər.
- Ağrını yüngülləşdirmək üçün qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatların təyin edilməsi. Ağrıkəsicilərin dozasına ciddi nəzarət və ağrıkəsici vasitələrin uzun müddət qəbulu zamanı qaraciyərin vəziyyətinə nəzarət tələb olunur.
- Traksion terapiya (onurğanın dartılması) — beynəlxalq tövsiyələrdə bel ağrısında effektivliyi sübut olunmayıb və müntəzəm tətbiq edilmir.
- Osteoxondrozun ağırlaşmalarında əksqıcolma (antikonvulsant) preparatlarının istifadəsi.
- Miorelaksantların istifadəsi. Bu dərman vasitələri onurğanın zədələnmiş şöbəsi ilə əlaqədar əzələləri boşaldır və ağrını aradan qaldırır;
- Sinirlərin sıxılması zamanı kortikosteroidlərin istifadəsi. Bu preparatlar toxumalardakı iltihab prosesini yüngülləşdirir.
- Fəal qalmaq və müalicəvi məşqlər — bel və boyun ağrısında ən çox sübut olunmuş üsuldur; masaj və istilik prosedurları əlavə vasitə ola bilər.
Nevroloq xəstənin vəziyyətinə əsaslanaraq osteoxondrozun fərdi terapiya sxemini seçir. Müalicə gedişinə ciddi həkim nəzarəti ən yaxşı proqnoza nail olmağa imkan verir.
Əgər diaqnostika nəticələri fəqərəarası yırtıq və ya onurğa beyni kanalının ağır sıxılmasını aşkar edərsə, xəstəyə neyrocərrahın konsultasiyası təyin olunur. Həkim aşkar edilmiş patologiyanın ağırlığını qiymətləndirir və zəruri hallarda cərrahi müdaxilə aparır.
- Fəqərəarası diskin qismən və ya tam çıxarılması. Əməliyyat narkoz altında aparılır. Narkoz tətbiq edildikdən sonra neyrocərrah əməliyyat sahəsini antiseptiklə işləyir və əvvəlcədən müəyyən edilmiş yerdə dərini kəsir. Əzələ qatını xüsusi alətlə araladıqdan sonra həkim zədələnmiş fəqərəarası diski çıxarır. Zərurət olduqda fəqərə qövsünün çıxarılması da aparılır. Süni materialların transplantasiyası ilə onurğa seqmentinin plastikası həyata keçirilir. Bu effektiv əməliyyat fəqərəarası yırtığın müalicəsi və osteoxondroz simptomlarının yüngülləşdirilməsi üçün uyğundur;
- Onurğa kanalının daralması zamanı əməliyyatlar. Bu müdaxilə sinirlərin və onurğa beyninin sıxılmasını aradan qaldırmağa imkan verir. Narkoz tətbiq edildikdən sonra həkim əməliyyat sahəsini antiseptiklə işləyir və dəridə geniş kəsik edir. Əzələ qatını kənara çəkərək neyrocərrah fəqərəarası oynağa çatır və manipulyasiya aparır. Müdaxilə fəqərə qövsünün və ya bütün oynağın çıxarılmasını nəzərdə tutur. Rentgenoloji və mikrocərrahi nəzarətdən istifadə əməliyyatı minimal risklərlə aparmağa imkan verir.
Reabilitasiya
Cərrahi müalicədən sonra bərpanın müddəti əməliyyatın növündən və mürəkkəbliyindən asılıdır. Bir qayda olaraq, ilk günlər pasiyent yataq rejiminə riayət edir, sonra isə həkimlərin nəzarəti altında fiziki fəallığı tədricən artırır. İlk mərhələlərdə xüsusi korsetin geyinilməsi, onurğaya düşən yükün məhdudlaşdırılması zəruridir. Vəziyyət sabitləşdikcə pasiyent fizioterapiyaya, müalicəvi bədən tərbiyəsinə və s. yönləndirilir.
Profilaktika
Profilaktika üsullarına daxildir:
- amortizasiyaedici altlığı olan rahat ayaqqabı geyinmək;
- mülayim fiziki yük və düzgün duruşun saxlanması;
- onurğanın əyriliyi olduqda ortopedin müntəzəm müayinələri.
Yadda saxla!
Onurğa ağrısı çox yayılıb və əksər hallarda bir neçə həftə ərzində keçir. Rentgen və ya MRT-də görünən «osteoxondroz» əlamətləri ağrısı olmayan insanların da çoxunda rast gəlinir, ona görə də onlar həmişə ağrının səbəbi deyil. Fəal qalmaq, mütəmadi məşqlər və normal bədən çəkisi ağrı epizodlarının riskini azaldır.
Ayaqda zəiflik, aralıq nahiyəsində keyimə, sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmə, qızdırma, səbəbsiz arıqlama, gecə güclənən ağrı olduqda dərhal həkimə müraciət edin.
Mövzu üzrə məqalələr
Epilepsiya ilə hamiləlik: dərmanı dayandırmadan təhlükəsiz plan qurmaq
Epilepsiyası olan bir çox qadında hamiləlik uğurla davam edə bilər. Bunun üçün tutmaların nəzarəti və dərmanların hamiləliyə uyğunluğu…
İstiqamət: Nevrologiya / Ginekologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Başgicəllənmə
Başgicəllənmə. İnsana ətrafındakı əşyaların və (ya) öz bədəninin müəyyən istiqamətə hərəkət etdiyi və ya fırlandığı təsəvvürünü yaradan vəziyyət…
İstiqamət: Nevrologiya
Travmatologiya-ortopediyada müasir müalicə metodları
Müasir təbabət dayaq-hərəkət aparatının müxtəlif travmalarının və xəstəliklərinin müalicəsində böyük uğurlar qazanır. Elm yerində saymır, yeni işləmələr və…
İstiqamət: Travmatologiya-ortopediya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
