Pielonefrit böyrək parenximası və ləyəninin bakterial infeksiyasıdır. Qızdırma, bel ağrısı və sidik yolu simptomları ilə gedə bilər; ağır hallarda sepsis yarana bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Böyrəyin infeksion iltihabı
- pyelonephritis
Xəstəlik haqqında
Pielonefrit – infeksion mənşəli böyrəklərin iltihabi xəstəliyidir. Çox vaxt onu şərti-patogen mikroflora törədir: hallarda 90%-i bağırsaq çöpü, qalanlarda isə enterokokk və ya stafilokokk infeksiyasıdır.
Pielonefrit zamanı böyrəklərin əsasən kanalcıq strukturları zədələnir. Nəticədə qanın süzülməsi prosesi pozulur, bioloji əhəmiyyətli maddələrin itkisi baş verir. Pielonefritin autoimmün ağırlaşması olan qlomerulonefrit böyrək çatışmazlığına gətirib çıxara bilər.
Qadınlar pielonefritlə kişilərdən daha tez-tez xəstələnirlər. Bu, sidik yollarının quruluşunun anatomik xüsusiyyətləri ilə bağlıdır: qadınlarda sidik axma kanalı daha qısadır, deməli infeksiya aşağı şöbələrdən yuxarıda yerləşən şöbələrə daha tez keçəcək.
Bu, həmçinin pielonefritlə xəstələnənlər arasında payı kifayət qədər yüksək olan 7 yaşa qədər uşaqlara da aiddir.
Kişilər bu patologiyadan daha çox yetkin və yaşlı yaşda əziyyət çəkirlər. Onlarda pielonefritin əsasında adenoma zamanı böyümüş prostat vəzi tərəfindən uretranın lümeninin daralması nəticəsində böyrəklərdən sidik axınının çətinləşməsi durur.
Çox vaxt bu xəstəlik yalnız bir böyrəyi zədələyir, lakin prosesin ikitərəfli lokalizasiyası halları da mümkündür.
Səbəbləri
Pielonefritin əsas səbəbi – sidiyin passajının pozulması zamanı infeksiyanın böyrəklərə yüksələn yolla düşməsidir.
Pielonefritin inkişaf riskini artıran amillər:
- sidik yollarının iltihabi xəstəlikləri;
- prostat xəstəlikləri;
- vezikoureteral reflyuks;
- sidik saxlaya bilməmə (inkontinensiya);
- sidik-çıxarıcı yolların quruluş anomaliyaları;
- uretra, sidik axarının konkrement və ya şiş ilə tutulması;
- hamiləlik;
- şəkərli diabet;
- ağır somatik xəstəliklərdən sonra və ya immunosupressorlarla müalicə fonunda immunitetin zəifləməsi.
Daha nadir hallarda infeksiya orqanizmdəki başqa infeksion iltihab ocağından qanla birlikdə (hematogen yol) böyrəklərə daxil olur.
Təsnifat
Patoloji prosesin gedişinin xarakterindən asılı olaraq kəskin və xroniki pielonefrit ayırd edilir.
- Kəskin forma qəflətən yaranır, parlaq klinik simptomatika ilə xarakterizə olunur. Adekvat, vaxtında başlanmış müalicə tam sağalmaya gətirib çıxarır.
- Xroniki pielonefrit çox vaxt müalicə olunmamış kəskin böyrək iltihabının nəticəsi olur. Kəskinləşmə və remissiya dövrlərinin növbələşməsi ilə gedir. Patoloji prosesin kəskinləşməsi olmadıqda insanın vəziyyəti qənaətbəxş olur, xəstəliyin təzahürləri minimal olur və ya ümumiyyətlə olmur.
Klinik mənzərə
Kəskin pielonefritin əsas əlaməti – kürəkdə, bel nahiyəsində ağrıdır. O, o qədər intensiv ola bilər ki, xəstə üçün hərəkət etmək çətinləşir. İntoksikasiya sindromu ifadə olunur: xəstə bədən istiliyinin yüksəlməsindən, üşütmədən, zəiflikdən, baş ağrısından şikayət edir. Ürəkbulanma və qusma yaranır. Vizual olaraq insan sidiyin bulanıqlaşdığını və rənginin daha tünd olduğunu qeyd edir. Hallarının üçdə birində pielonefrit sidik kisəsinin iltihabı – sistit ilə müşayiət olunur ki, bu da ağrılı, tez-tez sidiyə getmə, yalançı sidik ifraz etmə hissi ilə təzahür edir.
Xroniki pielonefrit bəzən demək olar ki, simptomsuz gedir və başqa patologiyaya şübhə ilə əlaqədar sidik müayinəsi zamanı təsadüfən aşkar edilir. Onun təzahürləri qeyri-spesifik ola bilər: zəiflik, yorğunluq, iştahanın azalması, baş ağrısı. Bir sıra hallarda – tez-tez sidiyə getmə, küləkli, rütubətli, soyuq havada daha çox ifadə olunan, intensiv olmayan, küt və ya sızıltılı xarakterli bel ağrıları. Remissiya dövründə bu simptomların ifadəliliyi azalır, kəskinləşmə zamanı isə xeyli artır.
İnsana vaxtında tibbi yardım göstərilmədikdə, müalicəyə gec başlanıldıqda pielonefrit ağırlaşmaların inkişafına gətirib çıxarır ki, onlardan aşağıdakıları qeyd etmək olar:
- kəskin və ya xroniki böyrək çatışmazlığı;
- qlomerulonefrit;
- sepsis, bakterial şok;
- paranefrit;
- böyrək karbunkulu və ya absesi;
- pionefroz.
Xəstəliyin simptomları
- Asetona qoxusu
- Ayaqların ödemi
- B12 vitamininin hipervitaminozu
- Bel ağrısı
- Bel-kürək əzələlərində ağrı
- Böyrəklərdə ağrı
- CRP-nin yüksəlməsi
- Eritrositlər azalmışdır
- Leykositlər yüksəlmişdir
- Narıncı sidik
- Oliqouriya
- Qanda dəmirin artması
- Qarında ağrı
- Qırmızı, çəhrayı sidik
- Sarı sidik
- Sidik cövhərinin (karbamidin) yüksəlməsi
- Sidik sindromu
- Sidikdə bakteriyalar (bakteriuriya)
- Sidikdə lopalar
- Sidikdə selik
- Sidiyin pis qoxusu
- Sol böyürdə ağrı
- Susuzluq
- Tez-tez sidik ifrazı
- Yaşıl sidik
- Yüksək temperatur
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Pielonefritin diaqnostikası müasir standartlara uyğun aparılır. Birinci mərhələdə xəstəni nefroloq və ya uroloq müayinə edir, şikayət və anamnezi toplayır. Həkim böyrəklərin palpator müayinəsini aparır, onun nəticələri əsasında differensial diaqnostika həyata keçirir. Növbəti mərhələdə mütəxəssis xəstəyə əlavə müayinələr təyin edəcək:
- qanın klinik analizi;
- qanın biokimyəvi analizi (sidik cövhəri, kreatinin, azot, qlükoza və digər bəzi maddələrin səviyyəsi);
- sidiyin ümumi analizi;
- sidiyin bakterioskopiyası;
- böyrəklərin ultrasəs müayinəsi.
Mürəkkəb diaqnostik vəziyyətlərdə xəstəyə ekskretor uroqrafiya, böyrəklərin kompüter və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyası tövsiyə oluna bilər.
Bu, informativ və dəqiq nəticələrin tez əldə olunmasının, deməli, xəstəliyin sürətli aşkarlanmasının və müalicəyə vaxtında başlanılmasının zəmanətidir.
Müalicə
Pielonefritin müalicəsi, bir qayda olaraq, konservativdir. Xəstəliyin kəskin forması stasionar müalicə üçün göstərişdir. Terapiya sxemi fərdi qaydada seçilir.
Pielonefritin törətdiyi iltihab və ağrı sindromu xəstəyə iltihabəleyhinə və spazmolitik preparatlar təyin etməklə aradan qaldırılır.
Sonra xəstəyə antibiotik seçilir. Əvvəlcə geniş spektrli təsir preparatından istifadə olunur, sonradan isə terapiya sidiyin bakterial əkilməsinin nəticələrindən asılı olaraq korreksiya edilə bilər. Bu, kəskin pielonefritin xroniki formaya keçməsinin qarşısını almağa və xəstənin mümkün qədər qısa müddətdə sağalmasına nail olmağa kömək edəcək.
Həmçinin pielonefritdən əziyyət çəkən insana böyrəklərdə mikrosirkulyasiyanı yaxşılaşdıran preparatlar, ümumi möhkəmləndirici vasitələr tövsiyə oluna bilər.
Kəskin simptomlar aradan qaldırıldıqdan sonra xəstə ambulator müalicə ala bilər. Xəstəliyin kəskin formasının müalicəsinin ümumi müddəti nadir hallarda 4-6 həftədən artıq olur. Xroniki pielonefrit və ya onun ağırlaşmaları zamanı antibakterial terapiya 2 aya qədər davam edir, digər qruplardan olan preparatlarla dəstəkləyici müalicə isə – 1 ilə qədər.
Pielonefrit terapiyasının dəyəri iltihab prosesinin ifadəliliyindən, əlavə müayinələrə və stasionarda qalmağa ehtiyacdan asılıdır.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Pielonefritin stasionar müalicəsi hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitində laborator və instrumental müayinələr də daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da xəstəliyin formasını və dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında infeksiyanın aradan qaldırılmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş medikamentoz terapiyanın seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Böyrəklərin vəziyyətinə nəzarətə və xəstənin məlumatlandırılmasına xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və xəstəliyin təkrar epizodları riskinin azalmasına kömək edir. Bu yanaşma effektiv müalicəni və xəstənin vəziyyətinin uzunmüddətli sabitləşməsini təmin edir.
Reabilitasiya
Kəskin pielonefrit keçirmiş və ya bu xəstəliyin xroniki formasından əziyyət çəkən xəstələr terapevt və ya nefroloqun dispanser qrupunda müşahidə olunmalıdır. Baxışların tezliyini və müayinələrin həcmini həkim konkret klinik vəziyyətdən çıxış edərək təyin edəcək.
Xroniki pielonefritdən əziyyət çəkən şəxslərə xəstəliyin remissiya dövründə sanatoriya-kurort müalicəsi (Truskavets, Jeleznovodsk) tövsiyə olunur.
Pielonefrit ağır ağırlaşmaları və böyrək funksiyasının pozulması ilə təhlükəlidir.
Profilaktika
Pielonefritin spesifik profilaktikası mövcud deyil. Qeyri-spesifik profilaktika tədbirlərinə aiddir:
- intim gigiyena qaydalarına əməl edilməsi, cinsiyyət üzvlərinin müntəzəm keyfiyyətli təmizlənməsi, cinsi əlaqədən sonra mütləq təmizlənmə;
- təbii parçadan (pambıq) alt paltarı geyinmək;
- kifayət qədər maye qəbul etmək;
- sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərinin, CYYİ-nin vaxtında müalicəsi;
- orqanizmin müdafiə qüvvələrinin gücləndirilməsi;
- illik profilaktik müayinələr (ümumi sidik analizi, böyrəklərin USM-i).
Yadda saxla!
Bəzi insanlar sidiyə getmə hissini saxlamağa, başqa sözlə, hətta çox istəsələr belə, dözməyə meyillidirlər. Bu, psixoloji xüsusiyyət ola bilər («evdə olmayanda tualetə gedə bilmirəm»), lakin daha çox peşə fəaliyyəti və ya təhsil şəraiti ilə əlaqədardır (çətinliklə çıxarılan formada işləmək və ya müəllimin şagirdlərə auditoriyanı tərk etməyə icazə vermədiyi dərslərdə olmaq).
Səbəbindən asılı olmayaraq, dözmək çox zərərlidir! Kisədə uzun müddət qalan sidik bakteriyalar üçün əla qidalı mühitdir. Bundan başqa, belə şəraitdə sidikdə olan duzlar daha asan çökərək «qum», sonra isə daha iri konkrementlər əmələ gətirir. Hər iki amil gec-tez böyrəklərin iltihabına – pielonefritə gətirib çıxarır.
Əlaqəli Xəstəliklər
Suallar və cavablar
Dəqiq diaqnostika və müalicə taktikası klinik əlamətlər, müayinə nəticələri və fərdi risklər nəzərə alınaraq profil həkim tərəfindən müəyyən edilir.
Mövzu üzrə məqalələr
Sidik qaçırma gündəlik həyatınıza mane olur?
Öskürəndə və ya qəfil sidiyə getmək ehtiyacı yarananda sidik qaçırma fərqli mexanizmlərlə əlaqəli ola bilər. Düzgün tipin müəyyənləşdirilməsi…
İstiqamət: Urologiya / Ginekologiya
MAR-testi: nəticə təkbaşına sonsuzluğu izah edirmi?
MAR-testi spermatozoidlərlə əlaqəli anticisimləri qiymətləndirə bilər. Lakin o, hər cütlük üçün ilkin müayinə deyil və təkbaşına reproduktiv diaqnoz…
İstiqamət: Reproduktologiya / Andrologiya
Xayadan nümunə götürülməsi: biopsiya ilə sperm axtarışı eynidirmi?
Xaya biopsiyası diaqnostik toxuma qiymətləndirilməsi və ya reproduktiv prosedurla əlaqəli ola bilər. Müdaxilənin məqsədi əvvəlcədən dəqiq izah edilməlidir.
İstiqamət: Andrologiya / Reproduktologiya
Sidik ifrazı zamanı ağrılar
Sidik ifrazı zamanı ağrı barədə bilinməli ən vacib məqam odur ki, belə simptom orqanizmdəki pozğunluğun əlamətidir. Pozğunluqlar müxtəlif…
İstiqamət: Urologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
