Encephalon
Baş beyin mərkəzi sinir sisteminin ən böyük və mürəkkəb hissəsidir. O, hissiyyatı, hərəkətləri, daxili orqanların işini, həmçinin düşüncəni, yaddaşı, nitqi və emosiyaları idarə edir.
Sistem: Sinir sistemi
Yerləşməsi
Baş beyin kəllə qutusunun boşluğunda yerləşir və üç qişa ilə örtülüdür. Beyin qişaları arasındakı boşluqda və beynin daxili boşluqlarında (mədəciklərdə) onu zərbədən qoruyan beyin-onurğa beyni mayesi dövr edir. Aşağıda beyin kötüyü kəllənin böyük dəliyi səviyyəsində onurğa beyninə keçir.
Quruluşu
| Şöbə | Əsas vəzifələr |
|---|---|
| Böyük beyin yarımkürələri | şüurlu fəaliyyət, hissiyyatın qavranılması, iradi hərəkətlər, nitq, yaddaş |
| Aralıq beyin (talamus, hipotalamus) | hissi siqnalların ötürülməsi, vegetativ və hormonal tənzimləmə |
| Beyincik | hərəkətlərin koordinasiyası, tarazlıq |
| Beyin kötüyü (orta beyin, körpü, uzunsov beyin) | tənəffüs, ürək fəaliyyəti, udqunma; kəllə sinirlərinin nüvələri |
Beynin səthini boz maddə — neyron cisimlərindən ibarət qabıq örtür; daxildə ağ maddə, yəni sinir lifləri yerləşir. Beyin qanla əsasən iki daxili yuxu arteriyası və iki fəqərə arteriyası vasitəsilə təchiz olunur.
Funksiyası
- Hiss orqanlarından gələn məlumatın qavranılması və təhlili.
- İradi hərəkətlərin planlaşdırılması və idarəsi.
- Nitq, oxu, yazı, düşüncə, qərar qəbulu.
- Yaddaş və öyrənmə.
- Emosiyalar, yuxu və oyanıqlıq.
- Tənəffüs, ürək ritmi, bədən temperaturu kimi həyati funksiyaların tənzimi.
İnsultun əlamətlərini tanıyın
Bu əlamətlərdən biri varsa, dərhal 103-ə zəng edin
- Üz — gülümsədikdə ağzın bir küncü aşağı düşür.
- Qol — iki qolu qaldırdıqda biri aşağı enir.
- Nitq — sözlər anlaşılmaz və ya qarışıq olur.
- Vaxt — əlamətlərin başladığı vaxtı qeyd edin: müalicənin effektivliyi ondan asılıdır.
Beyin sağlamlığı üçün
- arterial təzyiqə, qanda şəkər və xolesterinə nəzarət;
- fiziki fəallıq və kifayət qədər yuxu;
- zehni fəallıq, yeni bacarıqların öyrənilməsi, sosial ünsiyyət;
- siqaretdən imtina, alkoqolun məhdudlaşdırılması;
- idman və nəqliyyatda başın qorunması (dəbilqə, təhlükəsizlik kəməri).
Hissələri
Böyük beyin yarımkürələri
Hemispheria cerebri
Böyük beyin yarımkürələri baş beynin ən böyük hissəsidir. Onların qabığında hissiyyatın qavranılması, iradi hərəkətlər, nitq, düşüncə və yaddaş kimi ali funksiyaların mərkəzləri…
Beyincik
Cerebellum
Beyincik hərəkətlərin dəqiqliyini, koordinasiyanı və tarazlığı təmin edən beyin şöbəsidir.
Beyin kötüyü
Truncus encephali
Beyin kötüyü baş beyni onurğa beyni ilə birləşdirən şöbədir. Burada tənəffüsü, ürək fəaliyyətini və udqunmanı idarə edən həyati mərkəzlər, həmçinin kəllə sinirlərinin…
Hipotalamus
Hypothalamus
Hipotalamus aralıq beyinin kiçik, lakin çox vacib hissəsidir. O, sinir və endokrin sistemlərini birləşdirir, bədən temperaturunu, aclıq və susuzluq hissini, yuxunu və…
Beyin qişaları
Meninges
Beyin qişaları baş və onurğa beynini örtən üç birləşdirici toxuma təbəqəsidir. Onlar beyni qoruyur, onun qan təchizatında və beyin-onurğa beyni mayesinin dövranında…
Suallar və cavablar
MRT beyin toxumasını daha ətraflı göstərir və rentgen şüalanması yoxdur, ona görə şişlər, dağınıq skleroz, beyin damarlarının patologiyası üçün daha informativdir. KT isə daha sürətlidir və qansızma, sınıq kimi təcili vəziyyətlərdə tez-tez seçilir. Hansı müayinənin lazım olduğunu həkim müəyyən edir.
Elektroensefaloqrafiya beynin bioelektrik fəallığını qeydə alır. O, əsasən epilepsiya və digər qıcolma pozuntularının diaqnostikasında, huşun itməsi hallarının səbəbini aydınlaşdırmaqda istifadə olunur.
Qəfil başlayan çox güclü ağrı, hərarət və boyun əzələlərinin gərginliyi ilə müşayiət olunan ağrı, travmadan sonrakı ağrı, nitq və ya görmə pozuntusu ilə müşayiət olunan ağrı təcili müayinə tələb edir.
Əlaqəli məlumatlar
Xəstəliklər
- İnsult
- İşemik insult
- Hemorraqik insult
- Beyin şişi
- Beyin silkələnməsi
- Epilepsiya
- Alsheymer xəstəliyi
- Parkinson xəstəliyi
- Ensefalit
- Hidrosefaliya
- Ensefalopatiya
- Beyin damarlarının anevrizması
- Kəllədaxili hipertenziya
- Baş beyin kistası
- Demensiya
- Uşaq serebral iflici (USİ)
- Alkoqolizm (alkoqol asılılığı)
- Obsessiv-kompulsiv pozuntu (OKP)
- Posttravmatik stress pozuntusu (PTSP)
- Uşaqlarda diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DÇHP)
- Gərginlik tipli baş ağrısı
- Nitq inkişafının ləngiməsi
- Beyin qan dövranının xroniki çatışmazlığı
- Quduzluq
- Essensial tremor
- Kəllə-beyin travması
- Meningioma
- Qlioma (qlioblastoma)
- Narkomaniya (narkotik asılılığı)
- Vilson xəstəliyi
- Febril qıcolmalar
- Sərhəd şəxsiyyət pozuntusu
- Zehni inkişafdan qalma (oliqofreniya)
- Fenilketonuriya
- Frajil X sindromu
- Disleksiya
- Damar demensiyası
- Distoniya
- Hantinqton xəstəliyi
- Alkoqol deliriyası (ağ qızdırma)
- Distimiya
- Şəxsiyyət pozuntuları (psixopatiya)
- Dərman abuzusu ilə bağlı baş ağrısı
- Somnambulizm (yuxuda gəzmə)
- Gənə ensefaliti
Simptomlar
Müayinə üsulları
İxtisaslar
Bu mövzuda məqalələr
Baş ağrısı haqqında hər şey
Həyatında heç olmasa bir dəfə baş ağrısı keçirməmiş insanlara son dərəcə nadir hallarda rast gəlmək olar. Baş ağrısından…
İstiqamət: Sefalgologiya
Dayan! Dementsiya!
İnsan düşünən varlıqdır, bununla o, heyvanlardan fərqlənir. İstəsəniz, onun insani həyatı da bununla müəyyən olunur. XVII əsrdə Rene…
İstiqamət: Nevrologiya
İnsult öncəsi vəziyyət (mini-insult)
İnsult öncəsi vəziyyət — beyin qan dövranının müvəqqəti pozğunluqları kompleksidir və o, əsl insultun inkişafı riskinin yüksək olduğunu…
İstiqamət: Nevrologiya
Dağınıq skleroz nədir: xəstəlik, onun səbəbləri və təzahürləri barədə sadə dillə
Dağınıq skleroz (DS) – autoimmun mənşəli xroniki xəstəlikdir; bu zaman immun sistemi sinir sistemini yad kimi qəbul edir…
İstiqamət: Nevrologiya
Xroniki miqren
Miqren qadınlarda daha tez-tez rast gəlinir. Adətən ilk dəfə yeniyetməlik və gənclik illərində özünü göstərir, orta yaşlarda tutmaların…
İstiqamət: Sefalgologiya
