Anemiya – qanda eritrositlərin və hemoglobinin miqdarının azalması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir (hədd göstəricisi qanda dəmir tərkibli zülalın (hemoglobinin) 120 q/l-dən az olmasıdır). Müstəqil xəstəlik ola bilər və ya digər xəstəliklərin gedişini müşayiət edə, onları ağırlaşdıra bilər.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- Hemoglobin çatışmazlığı
Xəstəlik haqqında
Anemiya – qanda eritrositlərin və hemoglobinin miqdarının azalması ilə xarakterizə olunan patoloji vəziyyətdir (hədd göstəricisi qanda dəmir tərkibli zülalın (hemoglobinin) 120 q/l-dən az olmasıdır). Müstəqil xəstəlik ola bilər və ya digər xəstəliklərin gedişini müşayiət edə, onları ağırlaşdıra bilər.
Qeyri-spesifik simptomatika ilə keçir – təzahürlərə əsasən bunun məhz anemiya olduğunu əminliklə demək olmaz, diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün müayinələr aparmaq lazımdır. Gec mərhələlərdə xəstəlik xəstənin vəziyyətini pisləşdirir və onun əsasını təşkil edən əsas patoloji prosesi ağırlaşdırır. Buna görə anemiyanı vaxtında diaqnostika etmək və onun səbəblərini aşkar etmək vacibdir. Bu, pasiyentə müalicəyə vaxtında başlamağa və ağırlaşmalardan qaçmağa imkan verəcəkdir.
Həkim-hematoloqları hər gün anemiya əlamətləri olan insanları məsləhətləndirirlər. Müasir bilik və iş təcrübəsinə malik olaraq, onlar qan analizində dəyişikliklərə səbəb olmuş xəstəliyi diaqnostika edir və pasiyentlərə terapiya sxemini tövsiyə edirlər.
Anemiya (qanazlığı) – hematologiyada geniş yayılmış xəstəlikdir. Növündən asılı olaraq, ona istənilən yaş və cinsdən olan insanlar tutula bilər, lakin bu vəziyyətlə daha çox uşaqlar, hamilə qadınlar və yaşlı insanlar qarşılaşırlar.
Eritrositlər və onların tərkibindəki hemoglobin zülalı orqanizmin hüceyrələrinin oksigenlə təmin olunmasını həyata keçirir. Qanın bu komponentlərinin çatışmazlığı vəziyyətə mənfi təsir göstərir – orqanizm oksigen çatışmazlığı yaşayır, bir çox orqan və sistemlərin fəaliyyəti pozulur.
Səbəbləri
Anemiyanın əsasında əsasən orqanizmə dəmirin daxil olması, daşınması və sorulması pozğunluqları dayanır ki, bunlar həm müstəqil problem kimi mövcud ola, həm də digər xəstəliklərin, cərrahi müdaxilələrin fonunda inkişaf edə bilər.
Dəmir çatışmazlığı orqanizmdə ən çox rast gəlinən defisitdir. Çox vaxt hamilələrdə və məktəbəqədər yaşlı uşaqlarda inkişaf edir. Kişilərdə dəmir çatışmazlığı nəticəsində anemiya, reproduktiv yaşda olan qadınlara nisbətən 5 dəfə az rast gəlinir ki, bu da qadın orqanizminin fiziologiyası ilə – menstruasiya zamanı aylıq qanaxma ilə bağlıdır.
Dəmir çatışmazlığının iki variantı mümkündür – mütləq və funksional. İkincisi, elementin qandakı miqdarı sümük iliyinin dəmirə tələbatının artması səbəbilə, eritropoezin (qan yaranmasının) stimulyasiyası fonunda kifayət etmədikdə yaranır.
Anemiyanın inkişaf riski mədə-bağırsaq traktı xəstəliklərindən (qastrit, mədə xorası xəstəliyi, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri), şəkərli diabetdən, autoimmun xəstəliklərdən (sistem qırmızı qurd eşənəyi, sistem sklerodermiya kimi), ağır infeksion xəstəliklərdən (vərəm, osteomielit, bakterial endokardit) əziyyət çəkən şəxslərdə artır.
Anemiyanın bəzi növləri irsi xarakter daşıyır – onların inkişafında həlledici rolu genetik faktor oynayır.
Təsnifat
Bu gün anemiyanın bir neçə təsnifatı mövcuddur.
Eritrositlərin ölçüsündən asılı olaraq aşağıdakılar fərqləndirilir:
- mikrositar (eritrositlərin ölçüsü normaldan kiçikdir; talassemiya, mikrosferositoz və dəmirdefisit anemiya kimi xəstəlikləri əhatə edir);
- makrositar (eritrositlərin ölçüsü orta göstəricidən yüksəkdir; B12-foldefisit anemiyada, mielodisplaziyada və eritroleykemiyada müşahidə olunur);
- normositar (eritrositlərin ölçüləri normal göstəricilər daxilindədir; hemolitik və hipoplastik, mielodisplastik sindrom zamanı və xroniki somatik xəstəliklər fonunda inkişaf etmiş) anemiya.
Rəng göstəricisinin dəyərindən asılı olaraq (bu, eritrositdə hemoglobinin nisbi miqdarını ifadə edir) aşağıdakılar fərqləndirilir:
- hiperxrom (RG 1.05-dən çoxdur);
- normoxrom (RG 0.86-dan 1.05-ə qədərdir);
- hipoxrom (RG-nin dəyəri 0.8-dən azdır) anemiya.
İnkişaf mexanizminə görə bütün anemiyalar 4 qrupa bölünür:
1. Qan itkisindən yarananlar (kəskin və xroniki posthemorragik).
2. Eritrositlərin və hemoglobinin əmələ gəlməsinin patologiyası ilə törənən:
- dəmirdefisitli;
- orqanizmdə dəmirin yanlış paylanması və ya hemoglobinin komponenti – hemin sintezinin pozulması nəticəsində yaranan qanazlığı;
- DNT sintezinin pozulması nəticəsində yaranan anemiya – fermentlərin, amin turşularının çatışmazlığı ilə əlaqəli B12-foldefisitli;
- hipoproliferativ;
- sümük iliyinin qeyri-kafi funksiyası nəticəsində (aplastik, hipoplastik);
- qanın onkopatologiyası nəticəsində (leykozlar, digər lokalizasiyalı şişlərin metastazlarının sümük iliyinə yayılması);
- eritrositlərin əmələgəlmə proseslərinin pozulması nəticəsində.
3. Qan hüceyrələrinin artmış dağılması ilə əlaqəli (irsili – Minkovski-Şoffar anemiyası, mikrosferositoz, ovalositoz, talassemiya, oraqvari hüceyrəli anemiya; qazanılmış – autoimmun mənşəli, dərman qəbulu ilə əlaqəli, periodik gecə hemoglobinuriyası, travmalar və ya kimyəvi maddələrlə, bakterial toksinlərlə zəhərlənmə nəticəsində yaranan).
4. Qarışıq.
Klinik praktikada anemiyaların ağırlıq dərəcəsinə görə təsnifatı (hemoglobin səviyyəsinə görə) aktualdır, ona əsasən anemiyanın 4 dərəcəsi fərqləndirilir:
- I – hemoglobin 120 q/l-dən az, lakin 100 q/l-dən çoxdur;
- II – qanda hemoglobinin səviyyəsi 80-dən 99 q/l-ə qədərdir;
- III – hemoqlobin səviyyəsi 65-79 q/l təşkil edir;
- IV – qanda hemoglobin 65 q/l-dən azdır.
Klinik mənzərə
Anemiyanın simptomatologiyası qeyri-spesifikdir – eyni əlamətlərlə orqanizmin digər xəstəlikləri də müşayiət olunur. Xəstəliyin əsas simptomlarını iki sindromda birləşdirmək olar: hipoksik və sideropenik.
Hipoksik sindrom toxumalarda oksigen çatışmazlığının nəticəsidir. Pasiyentlər şikayət edirlər:
- ümumi zəiflik;
- tez yorulma;
- iş qabiliyyətinin azalması;
- başgicəllənmə;
- qüvvə tükənməsi;
- qulaqda səs-küy, cingilti, göz önündə milçəklər;
- orta dərəcəli fiziki yüklənmə zamanı tənəffüsün çətinləşməsi, tərləmə;
- dərinin və selikli qişaların solğunluğu;
- ürəkdöyünmənin artması.
Sideropenik sindromun təzahürləri:
- dadın pozulması;
- dərinin quruluğu;
- dırnaqların kövrəkliyi, nazilməsi;
- saçların tökülməsi;
- angulyar stomatit (çatlaq);
- dilin yanması;
- dispepsiya simptomları.
Qadınlarda anemiyanın simptomu çox vaxt uzunmüddətli güclü menstruasiyalar olur.
Dəmirdefisitinin klinik təzahürlərinin müxtəlifliyi, dəmir tərkibli və dəmirdən asılı fermentlərin disfunksiyasının səbəb olduğu metabolik pozğunluqların geniş spektri ilə izah olunur.
DDA-nın əsas xüsusiyyəti ondadır ki, o, tədricən inkişaf edir – orqanizmin hemoglobin səviyyəsindəki dəyişikliyə uyğunlaşmaq və adaptasiya olunmaq imkanı olur, buna görə pasiyentin vəziyyəti yavaş və nəzərə çarpmadan pisləşir və patologiyanın əlamətləri həmişə aydın şəkildə ifadə olunmur.
Diaqnozu təsdiqləmək, qanın formulasının pozulma səbəblərini müəyyənləşdirmək üçün «SƏM-Klinika»da anemiyanın laborator diaqnostikası aparılır.
Xəstəliyin simptomları
- Alkaloz
- Apatiya
- Artmış yorğunluq
- Ağız küncündə çatlar
- Aşağı bədən temperaturu
- Aşağı ferritin
- Aşağı qələvi fosfataza
- Aşağı temperatur
- B12 vitamini defisiti
- Bayılma
- Başda ağırlıq
- Başgicəllənmə
- Bilirubinin aşağı düşməsi
- Bilirubinin yüksəlməsi
- Dartıqlar (dırnaqətrafı dəri çatları)
- Dildə ağ örtük
- Dildə çöküntü
- Dəri solğunluğu
- Dərinin sarı ləkələri
- Eritrositlər azalmışdır
- Erkən ağarma
- Gözlərin altında qaralıqlar
- Hamiləliyin 1-ci, 2-ci və 3-cü trimestrlərində baş ağrıları
- Hava çatışmazlığı
- Hematokrit aşağı düşüb
- Hərəkət xəstəliyi
- Leykositlər azalmışdır
- Limfositlər azalmışdır
- Ləngimə
- Mədə turşuluğunun aşağı düşməsi
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
Diaqnostikanın ilkin mərhələsində həkim (hematoloq, terapevt və ya digər mütəxəssis) pasiyentlə söhbət edir, şikayətləri dəqiqləşdirir və anamnez toplayır. Daha sonra mütəxəssis müayinə keçirir (baxış, palpasiya, zərurət olduqda – perkussiya), dərinin solğunluğunu, saçların quruluğunu, dırnaqların kövrəkliyini, mümkün olduqda – qaraciyərin, dalağın, limfa düyünlərinin böyüməsini aşkar etməyə çalışır. Alınmış məlumatlar əsasında həkim ilkin diaqnoz qoya bilər. Diaqnozu dəqiqləşdirmək, insanın vəziyyətini qiymətləndirmək üçün mütəxəssisə əlavə diaqnostika metodlarının nəticələri kömək edəcəkdir. Pasiyentlərə analizlər vermək və müayinələrdən keçmək tövsiyə olunur:
- ümumi qan analizi;
- qanın biokimyəvi analizi (zərdab dəmiri səviyyəsi, ferritin, transferrin, qaraciyər, böyrək sınaqları, B12 vitamini, fol turşusu);
- qarın boşluğu orqanlarının USM-si;
- qastroskopiya;
- kolonoskopiya;
- qadınlara – ginekoloq konsultasiyası.
Yalnız o zaman ki, diaqnoz həkimdə şübhə doğurmur, o, müalicə sxemini tərtib edir.
Xidmətlər
- B12 vitamininin müəyyən edilməsi (sianokobalamin)
- B9 vitamini (folium turşusu, folatlar)
- Böyrəklərin MRT-si
- Dalağın KT-si
- Dalağın MRT-si
- Dalağın kontrastla KT-si
- Dopplerometriya
- Doğuşdan sonrakı reabilitasiya
- Düz bağırsağın biopsiyası
- Ferritin
- KT-enteroqrafiya (nazik bağırsağın KT-si)
- Kapsul endoskopiyası
- Kolonoskopiya (FKS, VKS)
- Nəcis analizləri verməyə hazırlıq
- Onkomarker Cyfra 21-1 (Sitokeratin 19-un həll olunan fraqmentləri, Cytokeratin 19 Fragments)
- Qan analizləri verməyə hazırlıq
- Qanda dəmir
- Qastropanel
Müalicə
Təəssüf ki, DDA çoxdan orqanizmlə bağlı məişət problemləri sırasına keçib, buna görə də bir çox pasiyentlər ona diqqət yetirmirlər. Həkimlər müalicəyə mümkün qədər tez başlamağı tövsiyə edirlər. Xüsusilə risk qrupuna daxil olan pasiyentlərin: hamiləlik və ana südü ilə qidalandırma dövründə olan qadınların, eləcə də uşaqların tövsiyələrə əməl etməsi vacibdir.
mütəxəssislər qadınlarda və kişilərdə anemiyanın müalicəsinə şablon yanaşmanın qəti əleyhinədirlər – onlar terapiyanı hər bir pasiyentə konkret klinik vəziyyətə əsaslanaraq fərdi şəkildə təyin edirlər.
Dəmir defisitində müalicə tədbirləri planı iki mərhələdən ibarətdir:
- dəmir preparatlarının tətbiqi (xəstəliyin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq onlar tabletlər və ya daxilə qəbul üçün damcılar formasında təyin oluna bilər, yaxud infuziyalar vasitəsilə pasiyentin orqanizminə yeridilə bilər);
- dəstəkləyici terapiya (əsas kursdan sonra göstərişlərə əsasən təyin edilir, hipoksiyaya məruz qalmış daxili orqanların funksiyalarının bərpasına yönəldilir).
mütəxəssislər kompleks müalicə proqramını həyata keçirirlər. Bu:
- Xəstəliyin səbəbinin aradan qaldırılması;
- Qidalanmanın korreksiyası;
- Dəmir tərkibli preparatların tətbiqi ilə terapiya;
- Dəstəkləyici terapiya.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Terapevtik stasionarda anemiyanın müalicəsi hər bir pasiyentə kompleks və fərdi yanaşmanı təmin edir. Stasionar şəraitdə laborator və instrumental tədqiqatlar daxil olmaqla, hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da anemiyanın növünü dəqiq müəyyən etməyə və xroniki qan itkiləri və ya vitamin çatışmazlığı kimi mümkün səbəbləri aşkar etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında dərman terapiyasının seçimi və korreksiyası həyata keçirilir, o cümlədən dəmir preparatları, B12 vitamini və ya fol turşusu, ağır hallarda isə eritrosit kütləsinin transfuziyası. Xüsusi diqqət dietoterapiyaya və yanaşı gedən xəstəliklərin müalicəsinə yetirilir. Bu yanaşma davamlı remissiyaya nail olmağa, pasiyentin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa və xəstəliyin residivlərinin qarşısını almağa imkan verir.
Profilaktika
Çoxdan məlum faktdır: xəstəliyi müalicə etməmək üçün onu sistematik şəkildə profilaktika etmək kifayətdir. Anemiyanın profilaktikasının əsasında orqanizmdə dəmir, B12 vitamini və fol turşusu çatışmazlığının qarşısının alınması dayanır.
Qansızlığın profilaktikasında düzgün qidalanma əsas rol oynayır. Pasiyentin rasionunda kifayət qədər miqdarda heyvan mənşəli məhsullar (qırmızı ət, yumurta sarısı, dəniz və çay balığı, süd və turş süd məhsulları), C vitamini ilə zəngin məhsullar (bolqar bibəri, qara qarağat, itburnu dəmləməsi, çiyələk, pomidor, yaşıl almalar) olmalıdır.
Qidalanma təkcə düzgün deyil, həm də balanslaşdırılmış olmalıdır. Kifayət qədər tərəvəz və meyvə olmadan ət zülalının həddindən artıq istehlakına yol vermək olmaz.
Yeni doğulmuş uşaqlar üçün anemiyanın ən yaxşı profilaktikası ana südü ilə qidalandırmadır. Ana südü ilə körpənin orqanizminə kifayət qədər dəmir, B vitamini və digər qida maddələri daxil olur. Ana südü olmadıqda, probiotiklərlə yüksək dərəcədə uyğunlaşdırılmış vitaminləşdirilmiş qarışıqları seçin.
Hamiləlik dövründə anemiyanın profilaktikası üçün qadınlara dəmirin sutkalıq dozası və fol turşusu olan vitamin kompleksləri qəbul etmək tövsiyə olunur. Bu preparatlar doğuşdan sonrakı dövrdə də zəruridir. Vitaminlərin növünü, onların dozalanmasını həkim diaqnozu, anamnezi, müşayiət edən xəstəlikləri və laborator tədqiqatların nəticələrini nəzərə alaraq seçir.
Yadda saxla!
Anemiya – hiyləgər xəstəlikdir. Həmişə daxili problemlər və ciddi xəstəliklər defisitin inkişafına səbəb olmur. Ətraf mühit, kasad qidalanma, zərərli vərdişlər – bunların hamısı qanın tərkibinə təsir edir. Özbaşına müalicə ilə məşğul olmayın! Həkimə vaxtında müraciət etdikdə orqanizm üçün ciddi fəsadların qarşısını almaq olar.
Ayrıca qadınlara xatırlatmaq istərdik ki, qanda kifayət qədər dəmir olmadan nə möhtəşəm parlaq saçlar, nə uzun dırnaqlar, nə də sağlam dəri olacaq. Anemiyanın səbəblərinin, simptomlarının və müalicəsinin aşkar edilməsinə müasir yanaşmalı, yoxlanılmış klinikaları seçin.
Əlaqəli Xəstəliklər
- Leyşmanioz
- B12-defisitli anemiya
- Qlükoza-6-fosfatdehidrogenaza çatışmazlığı (favizm)
- Talassemiya
- Hamiləlik anemiyası
- Malyariya
- Oraqvari hüceyrəli anemiya
- Yenidoğulmuşların hemolitik xəstəliyi
- Doğuşdan sonrakı qanaxma
- Bədən çəkisinin çatışmazlığı
- Aplastik anemiya
- Fol turşusu defisitli anemiya
- İnfeksion eritema
- Xroniki böyrək xəstəliyinin anemiyası
- Kəskin limfoblast leykoz
Faydalı Məqalələr
Huşitirmə öncəsi vəziyyət
Huşitirmə öncəsi vəziyyət — beynin qan təchizatının müvəqqəti pisləşməsindən xəbər verən və həqiqi huşitirmədən əvvəl gələ bilən klinik…
İstiqamət: Kardiologiya
Suallar və cavablar
Ən çox dəmir çatışmazlığı yaşayan pasiyentlər ümumi zəiflik, yorğunluq, başgicəllənmə və baş ağrısı, dərinin quruluğu və dırnaqların kövrəkləşməsindən şikayət edirlər.
Anemiyanın müalicə kursu uzundur – tərkibində dəmir olan dərman vasitələri hər gün 5-6 ay, bəzən isə daha uzun müddət qəbul edilməlidir. Terapiyanın müddətini xəstənin vaxtaşırı verdiyi qan analizlərinin nəticələrinə əsasən həkim müəyyən edir.
Anemiyalar müxtəlif olur. Bəzi növlər terapiyaya yaxşı tabe olur və müalicə kursu başa çatdıqdan sonra pasiyent sağalmış hesab edilir. Digərləri isə xroniki gedişlə xarakterizə olunur.
Mövzu üzrə məqalələr
Hamiləlikdə qanazlığı: aşağı hemoqlobinin səbəbi həmişə dəmir deyil
Hamiləlikdə yorğunluq tez-tez olsa da güclü halsızlıq, təngnəfəslik və ürəkdöyünmə qanazlığı ilə əlaqəli ola bilər. Anemiya qanın oksigen…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Qan qrupu fərqlidir: bu, hamiləlik üçün “uyğunsuzluq” deməkdirmi?
Partnyorların qan qruplarının fərqli olması hamiləlik üçün ümumi “uyğunsuzluq” diaqnozu deyil. ABO qrupu və rezus sistemindəki RhD xüsusiyyəti…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Dölə uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi: hansı anemiyada lazım ola bilər?
Döldə ağır qanazlığı müəyyən hallarda uşaqlıqdaxili qan köçürülməsi ilə müalicə edilə bilər. Bu, anaya adi qan köçürülməsi və…
İstiqamət: Ginekologiya / Hematologiya
Qanın ekstrakorporal cərrahiyyəsi
Klinikanın bazasında qanın ekstrakorporal cərrahiyyəsi kabineti fəaliyyət göstərir. Özü də kifayət qədər fəal işləyir: kabinetdə orta hesabla bir…
İstiqamət: Hematologiya
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
