Ürəyin işemik xəstəliyi – miokardın oksigen tələbatı ilə koronar qan axını arasında uyğunsuzluq nəticəsində yaranan xəstəliklər qrupudur. Ən çox koronar aterosklerozla əlaqəlidir.
Yayımlanma tarixi:
Sinonimlər
- ÜİX
- koronar ürək xəstəliyi
- koronar arteriya xəstəliyi
Xəstəlik haqqında
Ürəyin işemik xəstəliyi onu qidalandıran koronar arteriyaların daralması nəticəsində baş verən ürək əzələsinin (miokardın) hipoksik zədələnməsinə deyilir. Damarların lümeninin daralması ən çox ateroskleroza – yəni onların divarlarında aterosklerotik bəlğəmlərin (xolesterin çöküntülərinin) əmələ gəlməsinə görə baş verir. Bunun nəticəsi ürəyə qan axınının tədricən azalması və onun müəyyən sahəsinin qidalanmasının tam dayanmasına qədər zəifləməsi olur.
Yaşlı insanların xəstəliyi hesab edilən bu patologiya sürətlə «cavanlaşmağa» başlamışdır. Hazırda miokard işemiyasının inkişafının əsas ilkin şərtlərindən biri olan ateroskleroz diaqnozu getdikcə daha çox 45-50 yaş arası insanlara qoyulur.
Səbəbləri
Əksər hallarda işemiyanın inkişafı üçün ön şərt ateroskleroz olur. Digər səbəblərə aşağıdakılar aiddir:
- qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri;
- hipertoniya və digər xəstəliklər fonunda ürəyin ölçüsünün böyüməsi;
- sabit yüksək və ya alçaq arterial təzyiq;
- tromboz risklərini artıran qanın laxtalanmasının yüksəlməsi.
ÜİX-in inkişaf riskini artıran amillərə aşağıdakılar aiddir:
- siqaret çəkmək;
- şəkərli diabet;
- arterial hipertenziya;
- artıq çəki (piylənmə);
- qanda xolesterin səviyyəsinin yüksək olması;
- hipodinamiya (fiziki fəallığın olmaması).
Risk qrupuna 50 yaşdan yuxarı insanlar, əsasən kişilər daxildir. İrsi amilin də mühüm əhəmiyyəti vardır.
Təsnifat
Patologiyanın stabil (kəskin olmayan) formasında kardioloqlar ürəyin işemik xəstəliyinin bir neçə tipi əhatə edən klinik təsnifatından istifadə edirlər:
- Stenokardiya.
- Aritmik forma ürək ritminin kəskin pozulmasını təmsil edir. Ən çox titrəyici (mercələyici) aritmiya şəklində gedir.
- Ağrısız miokard işemiyası; ürəyin qanla təchizatının çatışmazlığının ağrı sindromu ilə müşayiət olunmadığı ÜİX-in xüsusi formasıdır.
- Fokal postinfarkt kardioskleroz – miokardın nekrozlaşmış (ölmüş) sahələrinin çapıq toxuması ilə əvəz olunmasıdır. Patoloji proses insanın keçirdiyi infarktdan sonra 1-4 ay davam edir.
- İşemik kardiomiopatiya – uzunmüddətli işemiya fonunda miokardın struktur diffuz dəyişiklikləri ilə özünü göstərir. Xəstəlik anamnezində miokard infarktı olan xəstələrdə rast gəlinir.
- İri və xırda ocaqlı miokard infarktı – arteriyanın lümeninin tam bağlanması fonunda ürək əzələsi toxumasının müəyyən sahəsinin ölməsi (məhdud nekroz) baş verən işemiyanın kəskin formasıdır.
- Kəskin koronar ölüm – simptomsuz işemiya fonunda baş verən ürəyin ani dayanmasıdır. Vəziyyət qəflətən yaranır və nəzarətə tabe olmur. Bu koronar patologiyanın uğurlu reanimasiya tədbirləri fonunda reabilitasiya ilə, yaxud letal (ölümlə) nəticələnən 2 növü ayırd edilir.
Stenokardiya bir neçə tipə bölünür:
- Stabil (gərginlik stenokardiyası) – bir aydan artıq dəyişiklik olmadan mövcud olur.
- Vazospastik (spontan) – yüklənmə və ya sakitlik fonunda koronar arteriyanın qəfləti, gözlənilməz spazmı nəticəsində yaranır).
- Mikrovaskulyar – nadir hallarda, koronar kapilyarlarda spazm yarandıqda inkişaf edir.
- Proqressivləşən – tutmaların ağırlığının davamlı artması ilə.
- İlk dəfə yaranmış.
Klinik mənzərə
ÜİX-li xəstənin ən tez-tez rastlanan şikayəti aşağı çənənin sol tərəfinə, qola və ya kürək sümüyü altına yayılan döş sümüyü arxası nahiyədə ağrıdır. O, sıxıcı, basıcı, yandırıcı xarakter daşıyır. Əksəriyyətdə ağrı sindromu panika və qorxu hissi ilə müşayiət olunur. Bəzi xəstələr bilək oynağında ağrı və yuxarı ətrafda keyimədən şikayətlənirlər. Çox nadir hallarda ağrı sağ qola yayıla bilər.
Ağrı sindromu fiziki yükdən sonra yaranır və qısamüddətli olub, 5-15 dəqiqədən çox davam etmir. İnsan dayandıqdan, oturduqdan, sakitləşdikdən sonra ağrı sönür, çünki kəskin işemiyanın səbəbləri aradan qalxır. Xəstəlik proqressivləşdikcə yükə həssaslıq azalır: hətta minimal gərginlik belə tutma yaradır. Miokard infarktı zamanı ağrı istirahətdən sonra və/və ya nitratların qəbulundan sonra keçmir.
Bütün xəstələrdə müşahidə olunmayan ürəyin işemik xəstəliyinin digər əlamətləri bunlardır:
- tərləmə;
- güclü yorğunluq;
- dəri örtüklərinin solğunluğu;
- arterial təzyiqin yüksəlməsi və ya azalması;
- aritmiya, ürək döyüntülərinin tezləşməsi (nadir hallarda yavaşıması);
- nəfəs almanın çətinləşməsi ilə müşayiət olunan ifadəli təngnəfəslik.
Ayrı-ayrı simptomlar xəstəliyin formasından asılı olaraq tək-tək və ya qrup halında müşahidə oluna bilər.
İşemiya zamanı ürəyin ilkin dayanmasının müjdəçiləri aşağıdakılar ola bilər
- döş sümüyü arxasında tutmaşəkilli diskomfort hissi,
- psixoemosional qeyri-sabitlik;
- ölüm qorxusu.
Ani koronar ölüm xəstədə aşağıdakıların meydana çıxması ilə müşayiət olunur:
- huşun itirilməsi;
- nəfəsin dayanması;
- bəbəklərin genişlənməsi;
- yuxu və bud arteriyalarında nəbzin olmaması;
- dəri örtüklərinin solğun-boz çalar alması.
Bu əlamətlər meydana çıxdıqda xəstənin təcili reanimasiyası tələb olunur. Hospitalaqədər mərhələdə ilkin ürək dayanması halları işemiyadan vaxtından əvvəl ölümün 60%-ə qədərini təşkil edir.
Xəstəliyin simptomları
- Aşağı arterial təzyiq
- Aşağı puls
- Bayılma
- Boğulma
- Döş qəfəsində yanma
- Dəri solğunluğu
- Fibrinogenin yüksəlməsi
- Gecə kabusları
- Gözlərin altında qaralıqlar
- Gəyirmə
- Hava dəyişikliyinə həssaslıq
- Hava çatışmazlığı
- Homosisteinin yüksəlməsi
- Kürək sümüyündə ağrı
- Mədə ağrısı
- Nevropatik ağrı
- Panik atakalar
- Sinirlilik
- Susuzluq
- Viseral ağrı
- Xolesterin plakaları
- Yuxusuzluq
- Ürəkdə ağrı
Oxşar əlamətlər aşkar etmisinizsə, nə etməli?
-
Özünüzü müalicə etməyin
Özbaşına müalicə sağlamlıq üçün təhlükəlidir. Dəqiq diaqnoz olmadan müalicəyə başlamaqla vaxt itirə və yanlış yol seçə bilərsiniz.
-
Mütləq həkimə müraciət edin
Yalnız ixtisaslı həkim dəqiq diaqnoz qoya və düzgün müalicə təyin edə bilər. Hansı mütəxəssisə getməli olduğunuzu bilmirsinizsə, terapevtə yazılın — o, sizi lazımi həkimə yönləndirəcək.
-
Müalicəni təxirə salmayın
İlk əlamətlər yaranan kimi başlanmış müalicə daha effektiv olur və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
-
Bizə müraciət edin — mütləq kömək edəcəyik
*1103
Diaqnostika
ÜİX-in diaqnostikası şikayət və anamnezin toplanmasından başlayır, bundan sonra obyektiv müayinə aparılır. Arterial təzyiqin göstəricisi, nəbz tezliyi, ürək və tənəffüs küylərinin keyfiyyəti mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bundan sonra həkim ehtimal olunan diaqnozu təsdiq və ya rədd etməyə imkan verən laboratoriya və instrumental müayinələr kompleksi təyin edir.
Ürəyin işemik xəstəliyinin instrumental diaqnostika üsullarına aşağıdakılar daxildir:
- döş qəfəsinin rentgenoqrafiyası ürəyin sərhədlərini qiymətləndirmək və miokardın zədələnmiş sahələrini aşkar etmək üçün;
- EhoKQ (ürəyin, qapaqların və iri damarların ultrasəs skanlanması) qan axınının pozğunluqlarını aşkar etmək üçün;
- EKQ miokardın vəziyyətini və funksional fəallığını, ürək yığılmalarının tezliyini, ürəyin elektrik fəallığını qiymətləndirmək üçün;
- arterial təzyiqin və EKQ-nin sutkalıq monitorinqi;
- yüklənmə ilə ürək sınaqları;
- koronaroqrafiya;
- koronar arteriyaların optik koherent tomoqrafiyası (OKT).
Laboratoriya diaqnostikasına qanın və sidiyin ümumi analizi, bir sıra biokimyəvi göstəricilər (lipid spektri, elektrolitlər, bəzi fermentlər), koaqulogram daxildir. Zərurət yarandıqda müayinəyə endokrinoloqlar, uroloqlar və digər mütəxəssislər cəlb olunur.
Müalicə
ÜİX zamanı terapiya konservativ və cərrahi ola bilər. Müalicə taktikası xəstəliyin formasından asılı olaraq seçilir.
İşemiyanın erkən mərhələlərində medikamentoz və qeyri-medikamentoz konservativ müalicə aparılır. Stenokardiya tutmaları simptomatik terapiya ilə aradan qaldırılır. Xəstəyə koronar damarların spazmını aradan qaldıran, arterial təzyiqi normal səviyyədə saxlayan, ürəyə düşən yükü və qandakı xolesterin səviyyəsini azaldan preparatlar təyin edilir. Ürəyin işemik xəstəliyi digər sistem və orqanların müşayiətedici patologiyalarına səbəb ola biləcəyindən, göstərişlərə əsasən müalicə kursuna onların fəaliyyətini yaxşılaşdıran preparatlar da daxil edilir.
Qeyri-medikamentoz müalicə üsullarına müalicəvi bədən tərbiyəsi aiddir. O, ürək əzələsini möhkəmləndirmək məqsədilə ÜİX-in kəskin təzahürləri aradan qaldırıldıqdan sonra aktiv şəkildə tətbiq edilir.
Terapevtik stasionara hospitalizasiya:
Ürəyin işemik xəstəliyinin (ÜİX) stasionar müalicəsi hər bir xəstəyə kompleks və fərdi yanaşma təmin edir. Stasionar şəraitində elektrokardioqrafiya, exokardioqrafiya, sutkalıq monitorinq və laboratoriya müayinələri daxil olmaqla hərtərəfli diaqnostika aparılır ki, bu da xəstəliyin formasını və dərəcəsini dəqiq müəyyən etməyə imkan verir. Mütəxəssislərin nəzarəti altında miokardın qanla təchizatının yaxşılaşdırılmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş medikamentoz terapiyanın seçilməsi və korreksiyası həyata keçirilir. Zərurət yarandıqda koronaroqrafiya və angioplastika kimi invaziv prosedurlar aparılır. Xəstənin reabilitasiyasına və təlimləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirilir ki, bu da həyat keyfiyyətinin yaxşılaşmasına və təkrar ürək-damar hadisələri riskinin azalmasına kömək edir. Bu yanaşma effektiv müalicəni və xəstənin vəziyyətinin uzunmüddətli sabitləşməsini təmin edir.
Cərrahi müalicə
Konservativ terapiya nəticə vermədikdə, cərrahi müalicə təyin edilir. Ən geniş yayılmış kardioloji əməliyyat sonradan stentləmə ilə müşayiət olunan angioplastikadır. Proses zamanı koronar arteriyanın daralma yerinə mini-ballonlu kateter yeridilir. O, damarın normal diametrini bərpa edir, bundan sonra həmin yerə sonrakı daralmanın qarşısını alan boş karkas – stent quraşdırılır. Bəzən bu müdaxilə gözlənilən nəticəni vermir. Bu halda aortokoronar şuntlama əməliyyatı aparılır. Əməliyyat arteriyanın zədələnmiş hissəsinin çıxarılması və onun yerinə şunt (damar protezi) qoyulmasından ibarətdir.
Endovaskulyar əməliyyatlar zamanı zərurət yarandıqda koronar arteriyaların optik koherent tomoqrafiyasından istifadə olunur. Bu üsul aterosklerotik ləkənin xüsusiyyətlərini qiymətləndirməyə və real vaxt rejimində damarın strukturunun 3D formatda ətraflı təsvirini əldə etməyə imkan verir. Bunun sayəsində həkimlər üçün stenti arteriyanın lazımi yerinə yerləşdirmək və onun düzgün quraşdırıldığını yoxlamaq daha asan olur. Tədqiqatlar göstərir ki, OKT tətbiq edildikdə cərrahi müalicənin nəticələri yaxşılaşır.
Reabilitasiya
Miokard infarktı keçirdikdən və ya ürək əməliyyatından sonra reabilitasiya 3 mərhələdə aparılır.
- Stasionar mərhələ. Xəstə mütəxəssislərin gecə-gündüz nəzarəti altında olur. Göstərişlərə əsasən ona şuntlama/stentləmə əməliyyatı edilə bilər.
- Sanatoriya-kurort müalicəsi.
- Ambulator dinamik müşahidə.
Reabilitasiyanın üçüncü mərhələsi ən vacibidir. Bu dövrdə davranış qaydalarını həkim hər bir xəstəyə evə yazılarkən izah edir. Bütün təyinatlar aparılmış əməliyyatın növündən və həcmindən asılıdır.
Profilaktika
Bütün profilaktik tədbirlər 2 qrupa bölünür:
- birincili, qidalanma rejiminin korreksiyasına, zərərli vərdişlərdən imtinaya, düzgün fiziki aktivlik rejiminin seçilməsinə yönəlmiş;
- ikincili, dar yönümlü, mütəmadi profilaktik müayinələr və mütəxəssis konsultasiyalarından, təyin edilmiş dərmanların göstərilən sxem üzrə qəbulundan ibarətdir.
Yadda saxla!
Ürəyin işemik xəstəliyi ağırlaşmaları və xəstənin sağlamlığı üçün nəticələri ilə təhlükəlidir. Koronar qan dövranının pozulması əmək qabiliyyətli insanların əlilləşməsinin və ya qəfil ölümünün əsas səbəblərindən biridir. Xəstəlik müalicə edilməzsə, o, miokardda geri dönməz dəyişikliklərin inkişafına səbəb olan xroniki formaya keçir. Zaman keçdikcə xəstədə fiziki fəallığı əlilliyə qədər məhdudlaşdıran ürək çatışmazlığı inkişaf edir. Məhz buna görə də ÜİX-in ilk əlamətləri – döş sümüyü arxasında narahatlıq hissi və ağrılar yarandıqda kardioloqa müraciət etmək tövsiyə olunur. Həyat üçün təhlükəli olan kardioloji patologiyanın inkişafını erkən mərhələlərdə konservativ terapiya, həyat tərzinin dəyişdirilməsi və qidalanmanın korreksiyası vasitəsilə dayandırmaq mümkündür.
Əlaqəli Xəstəliklər
- 2-ci tip şəkərli diabet
- Kəskin koronar sindrom
- Ailəvi hiperxolesterinemiya
- Açıq arterial axacaq
- Açıq oval pəncərə
- Ağciyər arteriyasının tromboemboliyası
- Ağciyər hipertenziyası
- Ağciyər ödemi
- Aorta anevrizması
- Aorta qapağı çatışmazlığı
- Aortal stenoz
- Aortanın koarktasiyası
- Aortanın laylanması
- Arterial hipotenziya
- Arteriyaların stenozu
Faydalı Məqalələr
Prehipertoniya (sərhəd hipertenziyası)
Prehipertoniya — «sərhəddə» olan vəziyyətdir: təzyiq artıq tam normal deyil, lakin klinik ifadə olunmuş hipertoniyaya hələ çatmayıb. Müasir…
İstiqamət: Kardiologiya
İnfarkt öncəsi vəziyyət
İnfarkt öncəsi vəziyyət — adətən birbaşa kəskin miokard infarktından əvvəl gələn təhlükəli, kritik vəziyyətdir. Onun səbəbi ürək əzələsinin…
İstiqamət: Kardiologiya
Ürək xəstəliklərinin diaqnostikasında veloerqometriya
Ürəyin işemik xəstəliyi – əsasında ürək əzələsini (miokardı) qanla təmin edən koronar (ürək) arteriyalarında qan dövranının pozulması duran…
İstiqamət: Kardiologiya
Mövzu üzrə məqalələr
Piylənmə zamanı arterial hipertoniya və obstruktiv yuxu apnoesi sindromu
Piylənmə ilə xarici tənəffüs funksiyasının bütöv bir sıra pozğunluqları bağlıdır. Artıq bədən çəkisi olan şəxslərdə ağciyər ventilyasiyasına tələbat…
İstiqamət: Kardiologiya / Somnologiya
Arterial hipertoniya
Arterial hipertoniya (AH) – ürəyin və damarların ən geniş yayılmış xəstəliklərindən biridir. Xəstələrin əksəriyyəti müəyyən vaxta qədər xəstə…
İstiqamət: Kardiologiya
Hipertoniya xəstəliyinin müalicəsi
Hipertoniya xəstəliyi arterial təzyiqin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan ürək-damar sisteminin xəstəliyidir. Təzahürlər əsasən beyin damarlarının (baş ağrıları, başgicəllənmə,…
İstiqamət: Kardiologiya
Klinikada fərdi hazırlanmış stent-qraftın tətbiqi ilə qarın aortası anevrizmasının uğurlu endoprotezlənməsinin klinik nümunəsi
Qarın aortasının anevrizması (QAA) — aortanın 3 sm-dən çox genişləndiyi və ya diametrinin normal ölçünü 1,5 dəfə üstələdiyi…
İstiqamət: Ürək-damar cərrahiyyəsi
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
