Sürətli nəbz və ya taxikardiya — ürəyin dəqiqədə 90 və daha çox dəfə vurduğu vəziyyətdir. Bu səhifədə sürətli nəbzin səbəbləri, növləri, diaqnostikası, müalicəsi və mümkün ağırlaşmaları, əlaqəli xəstəliklər, hansı həkimə müraciət etmək lazım olduğu və mütəxəssis rəyi barədə məlumat toplanıb.
İxtisas: Endokrinoloq Hematoloq Kardioloq Nevroloq Qastroenteroloq Terapevt
Yayımlanma tarixi: Yenilənmə tarixi:
Sürətli nəbz və ya taxikardiya — ürəyin dəqiqədə 90 və daha çox dəfə vurduğu vəziyyətdir. Bu zaman ürək ritmi eyni qalır, yığılmalar bərabər zaman aralıqları ilə baş verir. O, fizioloji ola bilər və ya təhlükəli vəziyyətlərin simptomu ola bilər. Sürətli nəbz döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik, huşun itməsi və ya bayılma ilə müşayiət olunarsa, bu təhlükəli əlamət ola bilər — dərhal təcili yardım çağırın.
Növləri
Taxikardiyanın müxtəlif formaları öz mənşəyinə, pozğunluğun xarakterinə, əlamətlərinə və ağırlaşma riskinə görə bir-birindən fərqlənir. Ritm mənbəyinin (ürəkdə elektrik impulslarını yaradan sahənin) yerləşməsindən asılı olaraq xəstəliyin aşağıdakı növləri ayırd edilir.
- Sinus taxikardiyası. Ən geniş yayılmış formadır. Pozğunluqlar normal şəraitdə ritm mənbəyi olan sinoatrial düyündə baş verir. Vəziyyət çox zaman güclü emosional yaşantılar, narahatlıq və ya sarsıntı ilə əlaqədardır.
- Qulaqcıq (supraventrikulyar) taxikardiyası. Oyanma qulaqcıqların toxumalarında yaranır.
- Mədəcik taxikardiyası. Ritm mədəciklərdə yaranır. Bu, taxikardiyanın ən təhlükəli formasıdır, bu zaman nəbzin tezliyi dəqiqədə 200 və daha çox vuruşa çata bilər.
Artmış ürək döyüntüsü müddətinə görə fərqlənir:
- Tutmaşəkilli (paroksizmal). Ayrı-ayrı tutmalar şəklində keçir, onların arasında nəbz normal həddə qalır.
- Xroniki (daimi). Ürək vurğularının tezliyi dəqiqədə 90-dan çox olmaqla, istirahət vəziyyətində belə daim saxlanılır.
Taxikardiyanın dəqiq növünün müəyyən edilməsi tutmaların tezliyini və gücünü azaltmaq üçün nə etmək lazım olduğunu anlamağa kömək edir.
Səbəbləri
Qaçış zamanı və ya stresli anlarda hər bir insanın ürəyi güclü döyünür, çünki bədən çoxlu miqdarda oksigenə ehtiyac duyur.
Ürək döyüntüsünün fizioloji sürətlənməsi aşağıdakı amillərlə bağlı yaranır:
- Güclü qorxu, stress;
- Kəskin oyanma;
- Güclü müsbət və ya mənfi emosiyalar;
- Orqanizmə böyük yüklənmə;
- Üfüqi vəziyyətdən kəskin qalxma;
- Havanın yüksək temperaturu;
- Qanda çoxlu miqdarda kofein və ya digər stimuledici maddələrin olması.
Yeniyetməlik dövrü nəbzin niyə sürətləndiyinin izahlarından biridir. Ürək-damar sistemi böyüyən orqanizmin oksigenə olan ehtiyacını ödəməyə çatdırmır, buna görə də tez-tez nəbz yaranır. Belə taxikardiyanın kardioloji mənşəyi yoxdursa, yaşla birlikdə özbaşına keçib gedir.
Patoloji taxikardiyanın səbəbləri müxtəlif amillər ola bilər:
- Elektrik impulslarının yaranmasının pozulması və ya miokardın zədələnməsi ilə müşayiət olunan ürək xəstəlikləri;
- Hormonal balanssızlıq, məsələn, tirotoksikoz və ya qanda adrenalinin artıqlığı;
- Piylənmə, bu zaman ürək qanı hərəkət etdirmək üçün əlavə səy göstərməli olur;
- Intoksikasiya, bədən istiliyinin yüksəlməsi;
- Qanda hemoqlobin miqdarının azalması (anemiya) və ya qan itkisi ilə müşayiət olunan vəziyyətlər; nəticədə ürək toxumaları oksigenlə təmin etmək üçün daha fəal işləyir;
- Havada oksigen çatışmazlığı və ya tənəffüs sisteminin pozğunluqları, bunun nəticəsində toxumalarda hipoksiya (oksigen aclığı) yaranır;
- Damar tonusunun pozulması, bu da arterial təzyiqin aşağı düşməsi ilə müşayiət olunur.
Bəzi xəstəliklərdə taxikardiyaya səbəb ola biləcək bir neçə amilin birləşməsi müşahidə olunur.
Diaqnostika
Taxikardiyanın diaqnostikası və müalicəsi ilə kardioloq məşğul olur. O, xəstədən ürək döyüntülərinin nə qədər tez-tez yarandığını, bundan əvvəl nə baş verdiyini və hansı əlavə simptomların inkişaf etdiyini soruşur. Laborator və instrumental üsulların istifadəsi yüksək nəbzin səbəbini dəqiqləşdirməyə kömək edir.
- Laborator analizlər. Qan və sidik analizi qan, böyrək, endokrin sistem xəstəliklərini və ya kardiomarkerlərin olub-olmadığını aşkar etməyə imkan verir.
- EKQ. Taxikardiya tutması zamanı EKQ çəkilməsi pozğunluğun növünü və mənşəyini müəyyən etməyə kömək edir.
- Sutkalıq monitorinq. Holter üsulu ilə müayinə ürəyin sutka ərzində, o cümlədən gecə saatlarında işini qeydə almağa kömək edir.
- Ürəyin USM-i (Exo-KQ). Müayinə ürəyin strukturundakı dəyişiklikləri vizual qiymətləndirməyə imkan verir.
- Qalxanabənzər vəzin USM-i onun işində pozğunluqdan (məsələn, ur) şübhələnildikdə istifadə olunur.
Bu müayinələr güclü ürək döyüntüsünün səbəbini müəyyən etməyə imkan vermirsə, həkim yüklənmə ilə ürəyin USM-ni və digər üsulları təyin edir. Yüklənmə qaçış zolağında və ya velotrenajorda məşqlər vasitəsilə keçirilir. Qəbulun sonunda həkim nəbz tezləşdikdə nə etmək lazım olduğunu və güclü ürək döyüntüsünün səbəblərinə necə təsir etməyi izah edəcək. Zərurət yarandıqda böyrəklərin, böyrəküstü vəzilərin, mədə-bağırsaq traktının funksiyasını qiymətləndirməyə yönəlmiş digər müayinələr də təyin olunur.
Müalicə
Tez-tez nəbzin medikamentoz müalicəsi ürək ritmini sabitləşdirən preparatların köməyi ilə aparılır. Dozanın dəqiq gözlənilməsi vacibdir, çünki onun aşılması ölümlə nəticələnə və ya digər mənfi nəticələr yarada bilər. Vəziyyətdən asılı olaraq aşağıdakılar seçilə bilər:
- Stress, vegetativ-damar distoniyası, panik ataklar zamanı sedativ və narahatlıq əleyhinə vasitələr;
- Hormon istehsalını bloklayan preparatlar;
- Intoksikasiyanı aradan qaldırmaq üçün vasitələr və prosedurlar;
- Ürəyin işini yaxşılaşdıran, yığılmaları daha güclü, lakin daha az tezlikli edən dərmanlar və s.
Cərrahi müdaxilə ürək qüsurlarında və ya infarktdan sonra aparılır. Tez-tez nəbz tutmaları zamanı ürək stimulyatorunun, kardioverter-defibrillatorun quraşdırılmasından istifadə olunur, həmçinin ritmi yaradan patoloji sahələrin ablyasiyası (kaüterizasiyası) aparılır.
Cərrahi əməliyyatlar həmçinin adenoma və ya ur fonunda qalxanabənzər vəzin artıq fəaliyyəti zamanı, kortikoid hormonlar və ya adrenalin istehsal edən şişlər (məsələn, feoxromositoma) aşkarlandıqda aktualdır.
Konsultasiya alın
Bu əlamətləri özünüzdə görürsünüzsə, həkimə müraciət etməyi təxirə salmayın. Vaxtında konsultasiya ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir.
Ətraflı məlumat almaq və qəbula yazılmaq üçün bizə zəng edin:
Ağırlaşmalar
Yüksək nəbzin nə ilə təhlükəli olduğu sualına cavab verərkən, ilk növbədə mədəcik taxikardiyasının ağırlaşması kimi inkişaf edən mədəciklərin fibrilyasiyasını qeyd etmək lazımdır. Ürək xaotik, nizamsız döyünür, bu da qanın bütün orqanizm üzrə qeyri-bərabər paylanmasına səbəb olur. Bu vəziyyət, faktiki olaraq, ölümqabağı haldır və dərhal təcili yardım çağırılmasını tələb edir.
Mədəciklərin fibrilyasiyasından başqa, taxikardiya tutmaları digər ağırlaşmalara da səbəb ola bilər:
- Insult;
- Miokard infarktı;
- Kəskin və ya xroniki ürək çatışmazlığı;
- Xəstənin travma alması ilə nəticələnə biləcək huşunu itirmə halları.
Əgər insanda tez-tez nəbzə səbəb olan bir neçə xəstəlik eyni vaxtda mövcuddursa, ölüm riski bir neçə dəfə artır.
Hansı həkimə müraciət etməli
Tez-tez ürək döyüntüsü gündəlik fəaliyyəti çətinləşdirir ki, bu da xəstəni həkimə müraciət etməyə vadar edir. Müalicəyə mümkün qədər tez başlamaq üçün hansı mütəxəssisə müraciət etmək lazım olduğunu bilmək vacibdir. İlk mərhələdə terapevt və ya kardioloqun konsultasiyası kifayətdir. Sonra klinik vəziyyət tələb edərsə, mütəxəssis xəstəni həmkarlarına yönləndirə bilər.
Yadda saxla!
Taxikardiya və ya tez-tez nəbz — tamamilə normal ola biləcəyi kimi, ölümcül təhlükəli də ola biləcək vəziyyətdir. Vəziyyətin səbəblərini müəyyən etmək və nəticələrinin qarşısını almaq yalnız ixtisaslı mütəxəssisin işidir. Çox vaxt xəstəyə əlamətlərin mənbəyini aşkar etmək üçün bir neçə müayinədən keçmək lazım gəlir. Problem nə qədər tez aşkarlanarsa, onunla mübarizə bir o qədər asan olar. Yadda saxlamaq vacibdir ki, uzun müddət davam edən taxikardiya (həm tutmaşəkilli, həm də daimi) ürək əzələsinin aşınmasına gətirib çıxarır. Bunun nəticəsi kimi yığılma qabiliyyəti azalır və xroniki çatışmazlıq inkişaf edir. Bu nəticələrdən qaçmaq üçün vəziyyəti öz axarına buraxmamaq vacibdir.
Suallar və cavablar
Taxikardiya həm adi stresdən, həm də ürəyin funksional pozğunluqlarından yarana bilər. Dəqiq səbəbi müəyyən etmək üçün kardioloqda bir sıra müayinələrdən keçmək lazımdır.
Bunun üçün biləkdəki radial arteriyanı və ya boyundakı yuxu arteriyasını tapmaq lazımdır. Onun aydın döyüntüsünü hiss edin, 15 saniyə ölçün və vuruşların sayını hesablayın. Sonra bu ədədi 4-ə vurun. Nəbzi ölçmək istirahət vəziyyətində, fiziki yüklənmə və ya stress olmadan aparılmalıdır. Daha dəqiq nəticə üçün bir neçə ölçmə aparıb orta göstəricini hesablamaq daha yaxşıdır.
İnsana uzanmış vəziyyət almağa kömək etmək, hava girişini təmin etmək və başının altına balış qoymaq lazımdır. Ona kiçik qurtumlarla bir stəkan soyuq su içirmək və sakit, dərin nəfəs almaqla nəfəsini tənzimləməsinə kömək etmək olar. Bu tədbirlər nəticə əldə edilənə qədər bir neçə dəfə təkrarlana bilər. Əgər nəbz normaya düşmür, yaxud döş qəfəsində ağrı, nəfəs darlığı və ya huşun itirilməsi baş verirsə, dərhal təcili yardım çağırmaq lazımdır.
Tez-tez nəbzin yaranmasının qarşısını almaq üçün sağlam həyat tərzi sürmək, ürək xəstəliklərini vaxtında müalicə etmək, keyfiyyətli qidalanmaq və kifayət qədər yatmaq vacibdir. Ürək çatışmazlığı olan insanlara emosional və fiziki yüklənmələrdən qaçınmaq tövsiyə olunur.
